WARUNKI UDZIAŁU W POSTĘPOWANIU O UDZIELENIE ZAMÓWIENIA PUBLICZNEGO

Warunki udziału w postępowaniu służą m.in. ochronie:

• interesu zamawiającego (przez dopuszczanie do przetargu jedynie wykonawców zdolnych do realizacji zamówienia),
• interesów wykonawców, gdyż zapewniają im przejrzysty i obiektywny mechanizm kwalifikacji.

Warunków udziału nie należy mylić z kryteriami oceny ofert. Te pierwsze odnoszą się do właściwości podmiotowych wykonawcy (jego zdolności i kompetencji), natomiast kryteria oceny ofert dotyczą przedmiotu zamówienia i służą wyłonieniu oferty najkorzystniejszej ekonomicznie.

Ocena spełniania warunków udziału ma, co do zasady, charakter zero-jedynkowy: wykonawca albo je spełnia, albo nie – wyższy stopień spełnienia nie jest na tym etapie dodatkowo punktowany.

Zgodnie z art. 112 ust. 2 Pzp warunki udziału w postępowaniu mogą dotyczyć wyłącznie czterech kategorii:

1)       zdolności do występowania w obrocie gospodarczym (art. 112 ust. 2 pkt 1),

2)       uprawnień do prowadzenia określonej działalności gospodarczej lub zawodowej (art. 112 ust. 2 pkt 2),

3)       sytuacji ekonomicznej lub finansowej (art. 112 ust. 2 pkt 3),

4)       zdolności technicznej lub zawodowej (art. 112 ust. 2 pkt 4).

Katalog ten ma charakter zamknięty – zamawiający nie może wprowadzać warunków wychodzących poza wskazane kategorie. Wszystkie warunki udziału muszą zawierać się w jednej z tych czterech grup, w przeciwnym razie są niedozwolone.

Artykuł 112 ust. 1 Pzp formułuje dwie fundamentalne zasady rządzące określaniem warunków udziału:

1. Proporcjonalność do przedmiotu zamówienia. Warunki muszą być uzasadnione w odniesieniu do charakteru, zakresu, złożoności i przeznaczenia nabywanych robót, dostaw lub usług. Nadmierna rygorystyczność warunków stanowi naruszenie zasady proporcjonalności wyrażonej w art. 16 pkt 3 ustawy Pzp. Jednocześnie – co podkreśla orzecznictwo KIO – proporcjonalność nie oznacza nakazu dopuszczenia do zamówienia wszystkich podmiotów działających na rynku.
2. Niezbędność do należytego wykonania zamówienia. Zamawiający nie może arbitralnie kształtować warunków udziału, nawet jeśli mieszczą się w dopuszczalnych kategoriach. Przyjęte wymagania nie mogą wykraczać poza to, co jest racjonalnie konieczne dla wyboru wykonawcy zdolnego do należytego zrealizowania zamówienia. Warunki powinny być określane na minimalnym poziomie niezbędnym do osiągnięcia tego celu.

Co istotne, zamawiający może, ale nie musi określać warunki udziału w postępowaniu. Wynika to wprost z art. 57 pkt 2 ustawy Pzp, który uzależnia stosowanie warunków od tego, czy zostały one przez zamawiającego ustalone.

Warunek ten umożliwia weryfikację, czy wykonawca prowadzi działalność gospodarczą lub zawodową w formie przewidzianej prawem i zgłoszonej do właściwego rejestru. Zamawiający może wymagać wpisu do rejestru zawodowego lub handlowego prowadzonego w kraju siedziby wykonawcy – w Polsce będzie to wpis do rejestru przedsiębiorców KRS lub do CEIDG. Rejestry zawodowe to ewidencje, w których rejestruje się bądź osoby wykonujące wolne zawody, takie jak adwokaci, lekarze czy architekci, bądź rzemieślników.

Warunek ten ma charakter zero-jedynkowy – albo wykonawca posiada wymagany wpis, albo nie. Nie można go wyrazić jako minimalny poziom zdolności, a swoboda zamawiającego sprowadza się jedynie do decyzji, czy warunek w ogóle zostanie postawiony.

Warto przy tym pamiętać, że Pzp nie wyklucza z ubiegania się o zamówienie osób nieprowadzących działalności gospodarczej – warunek wpisania do rejestru nie dotyczy wykonawców, którzy jednorazowo lub incydentalnie oferują wykonanie robót lub usług.

Zamawiający może wymagać posiadania przez wykonawcę odpowiedniego zezwolenia, licencji, koncesji lub wpisu do rejestru działalności regulowanej, jednak tylko wówczas, gdy jest to ustawowo konieczne do wykonywania rodzaju działalności obejmującego przedmiot zamówienia. Innymi słowy, warunek ten ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy przepisy odrębne nakładają na podmioty realizujące dany rodzaj działalności obowiązek uzyskania stosownych uprawnień.

Warunek ten dotyczy wszystkich wykonawców, w tym zagranicznych, jeśli świadczenie robót lub usług na terytorium RP wymaga posiadania takich uprawnień. Zdolności te mają charakter osobisty i nie mogą być zastąpione zasobami podmiotów trzecich (art. 118 ustawy Pzp) – podobnie jak wpis do rejestru handlowego czy zawodowego.

Celem warunków ekonomiczno-finansowych jest eliminacja z postępowania podmiotów, które ze względu na kondycję finansową mogą nie być w stanie należycie wykonać zamówienia. Artykuł 115 ust. 1 ustawy Pzp wskazuje przykładowy katalog wymagań, jakie może postawić zamawiający – są to m.in.:

• osiąganie określonego minimalnego rocznego przychodu (przy czym zgodnie z dyrektywą klasyczną nie powinien on co do zasady przekraczać dwukrotności szacunkowej wartości zamówienia),
• posiadanie ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej w zakresie prowadzonej działalności związanej z przedmiotem zamówienia na odpowiednią sumę gwarancyjną – przy czym suma ta powinna pozostawać w związku z przedmiotem zamówienia i być do niego proporcjonalna,
• posiadanie określonej zdolności kredytowej lub środków finansowych.

Jest to najszersza i najczęściej stosowana kategoria warunków udziału w postępowaniu. Pozwala zamawiającemu wymagać od wykonawców wykazania się konkretnym:

• doświadczeniem,
• wykształceniem,
• kwalifikacjami zawodowymi,
• potencjałem technicznym lub
• personelem

które umożliwią realizację zamówienia na odpowiednim poziomie jakości.

W szczególności zamawiający może żądać spełnienia wymagań dotyczących norm zarządzania jakością (w tym w zakresie dostępności dla osób niepełnosprawnych) oraz systemów zarządzania środowiskowego.

Przepis art. 116 ust. 2 ustawy Pzp wprowadza szczególny mechanizm ochronny – zamawiający może na każdym etapie postępowania uznać, że wykonawca nie posiada wymaganych zdolności, jeżeli stwierdzi istnienie sprzecznych interesów, w szczególności gdy zaangażowanie zasobów technicznych lub zawodowych wykonawcy w inne przedsięwzięcia może mieć negatywny wpływ na realizację zamówienia. Chodzi o sytuację, w której wykonawca dysponując ograniczonymi zasobami, mógłby skierować je do realizacji zamówienia uznanego za bardziej priorytetowe.

Prawo zamówień publicznych odróżnia warunki udziału w postępowaniu (o charakterze dopuszczającym) od kryteriów selekcji, stosowanych w trybach wieloetapowych do dalszego zawężenia grona wykonawców biorących udział w postępowaniu. Różnica jest zasadnicza: warunki udziału oceniane są zero-jedynkowo, natomiast kryteria selekcji służą ocenie wyższego stopnia spełnienia wybranych zdolności.

Kryteria selekcji mogą dotyczyć wyłącznie sytuacji ekonomiczno-finansowej (art. 112 ust. 2 pkt 3) oraz zdolności technicznej lub zawodowej (art. 112 ust. 2 pkt 4). Nie mogą one natomiast odnosić się do zdolności do występowania w obrocie gospodarczym ani do uprawnień do prowadzenia działalności – te zdolności nie podlegają stopniowaniu, trudno bowiem posiadać „lepsze” uprawnienie czy wpis do rejestru.

Artykuł 117 ustawy Pzp reguluje zasady weryfikacji warunków udziału w przypadku konsorcjum (wykonawców wspólnie ubiegających się o zamówienie). Przepis ten jest kluczowy w praktyce, ponieważ precyzuje, jak łączyć potencjały poszczególnych konsorcjantów.

Podstawowe zasady są następujące:

• Warunek dotyczący uprawnień do prowadzenia określonej działalności (art. 112 ust. 2 pkt 2) jest spełniony, jeżeli co najmniej jeden z wykonawców go posiada i zrealizuje roboty, dostawy lub usługi wymagające tych uprawnień.
• W odniesieniu do warunków dotyczących wykształcenia, kwalifikacji zawodowych lub doświadczenia – wykonawcy mogą polegać na zdolnościach tych spośród nich, którzy faktycznie wykonają roboty lub usługi, do realizacji których te zdolności są wymagane.
• Zamawiający może określić szczególny sposób spełniania warunków przez konsorcjum, jeżeli jest to uzasadnione charakterem zamówienia i proporcjonalne.

Na tle konkretnych warunków podmiotowych powstają wątpliwości dotyczące sumowania potencjałów konsorcjantów. Decyduje o tym charakter zasobów: niektóre z nich wzajemnie się dopełniają i mogą być sumowane, inne – ze względu na swoją naturę – nie, gdyż łączenie mogłoby prowadzić jedynie do dysponowania kilkoma zasobami o poziomie niższym niż wymagany od pojedynczego wykonawcy.

Ważnym aspektem praktycznym jest kwestia, kiedy wykonawca musi spełniać warunki udziału. Co do zasady wykonawca musi dysponować niezbędnymi zasobami dopiero na etapie realizacji zamówienia, nie musi zatem np. zatrudniać wymaganych osób już w momencie składania oferty.

Jednocześnie wykonawca musi spełniać warunki przez cały czas trwania postępowania – od jego wszczęcia aż do zawarcia umowy. Jeżeli zachodzą uzasadnione podstawy do uznania, że złożone podmiotowe środki dowodowe nie są aktualne, zamawiający może w każdym czasie wezwać wykonawcę do ich przedłożenia (art. 126 ust. 3 ustawy Pzp).

Zobacz także: WYKLUCZENIE WYKONAWCY, WYKONAWCA, OFERENT, KONSORCJUM, POLEGANIE NA ZASOBACH INNYCH PODMIOTÓW (UDOSTĘPNIENIE ZASOBÓW), PODWYKONAWCA PZP, JEDZ – FORMULARZ JEDNOLITEGO EUROPEJSKIEGO DOKUMENTU ZAMÓWIENIA, SPECYFIKACJA WARUNKÓW ZAMÓWIENIA (SWZ), OGŁOSZENIE O ZAMÓWIENIU PUBLICZNYM, SYSTEM KWALIFIKOWANIA WYKONAWCÓW, ZASADY UDZIELANIA ZAMÓWIEŃ, WARUNKI ZAMÓWIENIA