Czy brak wyjaśnień RNC powoduje przepadek wadium?

Skutkiem jest odrzucenie oferty na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 224 ust. 6 ustawy Pzp. Dotyczy to zarówno całkowitego braku wyjaśnień, jak i wyjaśnień złożonych po terminie lub niewystarczających do uzasadnienia ceny.

Artykuł 224 ust. 6 ustawy Pzp stanowi, że odrzuceniu jako oferta z rażąco niską ceną lub kosztem podlega oferta wykonawcy:

• który nie złożył wyjaśnień w wyznaczonym terminie albo
• którego wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają ceny lub kosztu wskazanych w ofercie.

W praktyce oznacza to jedno: brak wyjaśnień RNC prowadzi do odrzucenia oferty. Nie jest natomiast podstawą do zatrzymania wadium.

W komentarzu do Prawa zamówień publicznych autorstwa A. Gawrońskiej-Baran i in. wskazano m.in., że art. 224 ust. 6 Pzp jednoznacznie wiąże brak wyjaśnień z odrzuceniem oferty.

Autorzy podkreślają także, że taki skutek był wcześniej wyprowadzany z orzecznictwa KIO, jeszcze na gruncie poprzedniej ustawy. Zwracają również uwagę, że wyjaśnienia ogólnikowe, czyli takie, które nie pokazują sposobu kalkulacji ceny i nie są poparte dowodami, nie uzasadniają ponownego wezwania. W takiej sytuacji zamawiający powinien odrzucić ofertę.

To samo dotyczy przypadku, w którym wykonawca wprost przyznaje, że zaoferowana cena jest rażąco niska. Skutkiem pozostaje odrzucenie oferty, a nie zatrzymanie wadium.

W komentarzu czytamy: „W ust. 6 komentowanego przepisu ustawodawca jednoznacznie przesądził, że »odrzuceniu, jako oferta z rażąco niską ceną lub kosztem, podlega oferta wykonawcy, który nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, lub jeżeli złożone wyjaśnienia wraz z dowodami nie uzasadniają podanej w ofercie ceny lub kosztu«.

Pierwsza z okoliczności, tzn. odrzucenie oferty, gdy wykonawca nie udzielił wyjaśnień w wyznaczonym terminie, nie była dotychczas wprost przewidziana w Prawie zamówień publicznych z 2004 r., ale konsekwencje w postaci odrzucenia oferty wynikały z orzecznictwa Krajowej Izby Odwoławczej.

W doktrynie i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że jeżeli odpowiedź wykonawcy na wezwanie do wyjaśnienia nie zawiera żadnego wytłumaczenia sposobu kalkulacji ceny, żadnego wskazania czynnika sprzyjającego wykonawcy i umożliwiającego zaoferowanie tak niskiej ceny, jak też żadnego dowodu potwierdzającego przyjętą kalkulację i czynniki sprzyjające, to mamy do czynienia z wyjaśnieniami o charakterze ogólnikowym. Wówczas zamawiający nie ma podstaw do powtórnego wzywania wykonawcy do wyjaśnień, lecz powinien odrzucić jego ofertę (zob. np. wyrok KIO z 25 września 2018 r., sygn. akt KIO 1827/18; wyrok KIO z 23 maja 2019 r., sygn. akt KIO 815/19).

Skoro brak wyjaśnień czy też wyjaśnienia ogólnikowe w związku z podejrzeniem rażąco niskiej ceny skutkują odrzuceniem oferty wykonawcy, to tym bardziej jednoznaczne stwierdzenie, przyznanie się wykonawcy w odpowiedzi na wezwanie, że zaoferowana przez niego cena jest rażąco niska, wywołuje skutek w postaci odrzucenia oferty. W uzasadnieniu faktycznym odrzucenia zamawiający wskazuje zatem m.in., że wykonawca nie udzielił wyjaśnień, lecz wskazał jedynie, że jego oferta zawiera rażąco niską cenę”.

Przepisy o zatrzymaniu wadium nie przewidują braku wyjaśnień rażąco niskiej ceny jako podstawy odmowy zwrotu wadium. Ponieważ przesłanki zatrzymania wadium należy interpretować ściśle, nie można rozszerzać ich na sytuację, w której wykonawca nie wyjaśnił sposobu kalkulacji ceny.

Dlatego brak wyjaśnień RNC nie powoduje przepadku wadium. Powoduje natomiast odrzucenie oferty.

Takie rozumienie jest spójne z komentarzem UZP do Prawa zamówień publicznych, zgodnie z którym brak wyjaśnień, wyjaśnienia lakoniczne albo wyjaśnienia niewystarczające do obalenia domniemania rażąco niskiej ceny prowadzą do odrzucenia oferty na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 8 w zw. z art. 224 ust. 6 Pzp.