Czy gwarancja wadialna powinna przewidywać dłuższy termin na wypłatę roszczeń?
Regulacje ustawy Pzp dopuszczają wnoszenie wadium w kilku formach, zależnych od wyboru wykonawcy. Wadium często wnoszone jest w pieniądzu. Jednak przy wyższych wartościach wykonawcy decydują się na tzw. wadium w postaci niepieniężnej. Tego rodzaju dokument podlega ocenie podmiotu zamawiającego. Nie podlega poprawieniu ani uzupełnieniu. Czy gwarancja wadialna powinna być ważna dłużej niż wyznaczony termin związania ofertą? Czy powinna przewidywać dodatkowy termin umożliwiający zamawiającemu dochodzenie roszczeń? Na tym tle trwają spory. W jednej z rozstrzyganych spraw stanowisko zajął Sąd Zamówień Publicznych. Sprawdź, jaki pogląd wyraził skład orzekający.
Wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt XXIII Zs 103/22, XXIII Zs 104/22
Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień (Sąd Zamówień Publicznych) rozpoznawał skargi od wyroku Krajowej Izby Odwoławczej z 2 czerwca 2022 r., sygn. akt KIO 1292/22. Postanowił zmienić zaskarżone orzeczenie KIO. Spór skupił się wokół instytucji gwarancji wadialnej. Analizując sprawę, sąd doszedł do następującego przekonania.
Ustawa Pzp reguluje instytucję wadium jako fakultatywny bądź obligatoryjny element postępowania o udzielenie zamówienia publicznego. Przepisy ustawy Pzp określają w szczególności formy, w jakich wadium może być wnoszone, termin jego wniesienia, jak też jego maksymalną wysokość. Wskazują ponadto okoliczności skutkujące uprawnieniem do zatrzymania przez instytucję zamawiającą ustalonej kwoty wadium albo jej zwrotu oraz konsekwencje jego niewniesienia przez wykonawców w przewidzianym ustawą terminie. W świetle przepisów ustawy Pzp wniesienie wadium w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego może nastąpić albo w postaci wpłacenia zamawiającemu określonej kwoty pieniędzy, albo poprzez ustanowienia zabezpieczenia jej zapłaty w ściśle określonych formach.
W myśl art. 95 ust. 7 ustawy Pzp wadium w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego, obok wadium w postaci pieniężnej oraz poręczeń bankowych i poręczeń spółdzielczej kasy oszczędnościowo–kredytowej, może być wnoszone w szczególności w postaci gwarancji bankowych i ubezpieczeniowych, a także poprzez udzielenie poręczeń przez podmioty, o których mowa w art. 6b ust.5 pkt 2 ustawy z 9 listopada 2000 r. - o utworzeniu Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości.
Biorąc pod uwagę cel wadium w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, jakim jest zabezpieczenie ofert składanych przez wykonawców, przyjąć należy, że prawidłowo wniesione wadium (inne niż pieniężne) to takie, które daje realną gwarancję wyegzekwowania ustalonej kwoty, a zatem należycie zabezpiecza interes zamawiającego.
W odniesieniu do treści gwarancji w orzecznictwie Izby oraz w doktrynie podkreśla się, że zobowiązanie gwaranta ma mieć charakter bezwarunkowy, abstrakcyjny, tj. samoistny, a zapłata kwoty, na którą opiewa gwarancja, ma następować na pierwsze żądanie beneficjenta, którym jest zamawiający.
Orzecznictwo
Na treść gwarancji wadialnej bezpośredni wpływ ma wykonawca, który odpłatnie zleca gwarantowi jej udzielenie na rzecz zamawiającego, wobec czego w jego interesie i obowiązku leży zadbanie o to, aby była adekwatna do celu, tj. dostatecznie zabezpieczała zapłatę kwoty wadium.
Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 14 listopada 2016 r., sygn. akt KIO 2055/16
Wybór określonej formy wniesienia wadium, w świetle przepisów ustawy Pzp, stanowi samodzielną decyzję wykonawcy, opartą o analizę własnych potrzeb i możliwości.
W rozpatrywanej sprawie wykonawca złożył gwarancję ubezpieczeniową zapłaty wadium, ważną w okresie związania ofertą, która z tego powodu została zakwestionowana. W ocenie sądu okręgowego jednak nie sposób było uznać, że wadium to zostało wniesione niezgodnie z przepisami ustawy Pzp. Przepis art. 97 ust. 5 ustawy Pzp wyraźnie i jednoznacznie stanowi, że wadium utrzymuje się nieprzerwanie do dnia upływu terminu związania ofertą. Ma ono na celu zapewnienie pewności zaspokojenia ewentualnych roszczeń zamawiającego z tytułu zdarzeń, które wystąpią w okresie ważności gwarancji.
Sąd uznał, że z treści przepisu art. 97 ust. 5 ustawy Pzp jednoznacznie wynika, że graniczną datą, jaką ustawodawca określił jako końcowy termin ważności wniesionego wadium, jest termin związania ofertą. Z żadnego innego przepisu ustawy Pzp nie wynika też, aby termin ważności wadium w formie między innymi gwarancji ubezpieczeniowej czy bankowej, dla zapewnienia możliwości realizacji uprawnień zamawiającego, miał być wydłużony o dodatkową, bliżej nieoznaczoną liczbę dni.
Zauważono również, że zamawiający nie zawarł w SWZ postanowień, które nakładałyby na wykonawców obowiązek przedstawienia wadium, którego okres ważności miałby być dłuższy od terminu związania ofertą. Nie zobowiązał również wykonawców do złożenia gwarancji, z której treści miałaby wynikać możliwość dochodzenia zapłaty stosownej kwoty po upływie terminu ważności wadium, o ile tylko przesłanki zatrzymania wadium wystąpiłyby w okresie jego ważności.
Pamiętaj
Sąd Okręgowy w Warszawie XXIII Wydział Gospodarczy Odwoławczy i Zamówień Publicznych w wyroku z 22 kwietnia 2022 r., sygn. akt XXIII Zs 13/22, uznał, że konsekwencje prawne wynikające ze spornej treści SWZ powodowały, że należałoby ją uznać za wypełniającą hipotezę art. 58 kc, ponieważ wywoływała skutek sprzeczny z art. 97 ust. 5 ustawy Pzp. Wymuszała bowiem zabezpieczenie wadium ponad termin związania ofertą, a takiemu zachowaniu nie można udzielić ochrony prawnej.
W ocenie sądu okręgowego brzmienie art. 97 ust. 5 ustawy Pzp nie pozostawia wątpliwości i jego prawidłowa literalna wykładnia prowadzi do jednoznacznego uznania, że końcowy termin utrzymania wadium to termin związania ofertą. Tym samym zrównania terminu ważności gwarancji ubezpieczeniowej z terminem związania ofertą nie można uznać jako wadliwości zaoferowanego wadium. W konsekwencji brak jest podstawy do odrzucenia oferty.
Żaden przepis ustawy Pzp nie wskazuje, że do okresu ważności wadium należy doliczyć kolejne dni na zabezpieczenie wykonania czynności przez zamawiającego. Wadium ma bowiem zostać ustanowione w celu zabezpieczenia okresu związania ofertą.
Pamiętać należy, że aktualnie obowiązująca ustawa Pzp wymaga, aby Zamawiający wskazał konkretną datę terminu związania ofertą, co wynika z regulacji art. 220 ust. 2 ustawy Pzp.
W ocenie sądu okręgowego przepisów art. 226 ust. 1 pkt 14 ustawy Pzp oraz art. 97 ust. 5 ustawy Pzp nie można też interpretować rozszerzająco i przypisywać im szerszego zakresu, niż wynika to z ich brzmienia.
Przepisy ustawy Pzp nie pozwalają na wyciąganie negatywnych skutków wobec wykonawców na podstawie wymogów nie objętych treścią SWZ czy przepisami prawa. Wynika to z zasady równego traktowania wykonawców. Gwarancja ubezpieczeniowa obowiązuje przez cały okres związania ofertą, aż do końca ostatniego dnia ww. terminu, a po jego upływie ma być zwrócona. Oznacza to, że po upływie tego terminu zamawiający nie jest uprawniony do zaspokojenia się z niej. Z żadnego przepisu ustawy Pzp nie wynika, że do okresu ważności wadium należy doliczyć kolejne dni, na zabezpieczenie wykonania czynności przez zamawiającego. Celem ustanowienia wadium jest zabezpieczenie okresu związania ofertą.
Skład orzekający zauważył również, że wykonawcy nie mogą być zaskakiwani już po złożeniu ofert oczekiwaniami co do wymogów wadium. W szczególności, że dokument wadium nie podlega poprawieniu ani uzupełnieniu.
Opracowano na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 18 sierpnia 2022 r., sygn. akt XXIII Zs 103/22 oraz sygn. akt XXIII Zs 104/22
Powiązane treści
