Swobodne traktowanie podstaw unieważnienia postępowania

W myśl regulacji art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp postępowanie podlega unieważnieniu, gdy jest obarczone nieusuwalną wadą uniemożliwiającą zawarcie ważnej umowy w sprawie zamówienia publicznego.

Warto podkreślić, że przesłanki do unieważnienia postępowania należy interpretować ściśle, a zatem pomiędzy zaistnieniem wady, do której należy odnosić przedmiotowy przepis, a zawarciem umowy musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy, o którym mowa w art. 146 ust. 1 ustawy Pzp.

Zgodnie z tą regulacją umowa podlega unieważnieniu, jeżeli zamawiający:

1)   z naruszeniem przepisów ustawy zastosował tryb negocjacji bez ogłoszenia lub zamówienia z wolnej ręki;

2)   nie zamieścił ogłoszenia o zamówieniu w Biuletynie Zamówień Publicznych albo nie przekazał ogłoszenia o zamówieniu Urzędowi Publikacji Unii Europejskiej;

3)   zawarł umowę z naruszeniem art. 94 ust. 1 albo art. 183 ust. 1, jeżeli uniemożliwiło to Izbie uwzględnienie odwołania przed zawarciem umowy;

4)   uniemożliwił składanie wniosków o dopuszczenie do udziału w dynamicznym systemie zakupów wykonawcom niedopuszczonym dotychczas do udziału w dynamicznym systemie zakupów lub uniemożliwił wykonawcom dopuszczonym do udziału w dynamicznym systemie zakupów złożenie ofert w postępowaniu o udzielenie zamówienia objętego tym systemem;

5)   uniemożliwił wykonawcom, z którymi została zawarta umowa ramowa, złożenie ofert w procedurze konkurencyjnej o udzielenie zamówienia na podstawie umowy ramowej, o ile nie wszystkie warunki zamówienia zostały określone w umowie ramowej;

6)   z naruszeniem przepisów ustawy zastosował tryb zapytania o cenę;

7)   zawarł umowę przed upływem terminu, o którym mowa w art. 67 ust. 12.

W kwestii unieważnienia postępowania, z uwagi na nieusuwalną wadę postępowania, wielokrotnie wypowiadała się Krajowa Izba Odwoławcza.

Pomiędzy unieważnieniem postępowania na gruncie art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy Pzp a art. 146 ust. 1 lub 6 ustawy Pzp musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy.

Warto zwrócić uwagę, że choć art. 146 ust. 6 ustawy Pzp, zgodnie z którym to Prezes UZP może wystąpić do sądu o unieważnienie umowy w przypadku dokonania przez zamawiającego czynności lub zaniechania dokonania czynności z naruszeniem przepisów ustawy Pzp, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik postępowania, zawiera klauzulę generalną, nie oznacza to, że zakres zastosowania tego przepisu można rozciągać na wszystkie stany faktyczne obejmujące wszelkie nieprawidłowości zamawiających w toku prowadzonych postępowań o udzielenie zamówień publicznych.

Istotną kwestią jest to, że zamawiający jest zobowiązany wykazać i udowodnić, w jaki sposób wada postępowania będzie miała wpływ lub mogłaby mieć wpływ na jego wynik.

Zamawiający nie może ograniczać się do gołosłownego stwierdzenia, że wada ta skutkuje naruszeniem przepisów ustawy Pzp i jest nieusuwalna. Należy zwrócić uwagę na przeniesioną na grunt ustawy Pzp zasadę wywodzącą się wprost z zasad procesu cywilnego – art. 6 kc („ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne”) oraz art. 232 kpc („strony są obowiązane wskazywać dowody dla stwierdzenia faktów, z których wywodzą skutki prawne”) – co stanowi podstawę postępowania kontradyktoryjnego. A zatem rolą zamawiającego jest wykazać wpływ wady na wynik postępowania.

W przywołanym wyżej wyroku KIO o sygn. akt 1420/13, który wydaje się analogiczny również w niniejszej sprawie: „Uchybienia w zakresie opisu sposobu spełnienia warunków udziału w postępowaniu oraz w zakresie żądania dokumentów/oświadczeń w celu potwierdzenia spełnienia warunków udziału w postępowaniu nie stanowią przyczyn unieważnienia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego (art. 93 ust. 1 pkt 7 ustawy), bowiem nie miały one wpływu na wynik postępowania – Zamawiający nie wykazał, jaki mogły mieć wpływ lub miały wpływ na wynik postępowania”.

Wyjątkowość zatem instytucji unieważnienia postępowania nakazuje wykładnię ścisłą, a ponadto wymaga od zamawiającego udowodnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które mają uzasadniać unieważnienie postępowania.