Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych (CRBR) – definicja, sprawdzenie danych i wykluczenie z zamówień publicznych

Podstawą prawną utworzenia CRBR jest ustawa z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu (dalej: ustawa AML).

CERBR to publiczny rejestr prowadzony przez Ministerstwo Finansów, w którym gromadzone są dane o beneficjentach rzeczywistych określonych podmiotów.

Jednym z podstawowych celów CRBR jest wspieranie walki z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu. Znaczenie ma tu przede wszystkim dostęp do rzetelnych i aktualnych informacji o beneficjentach rzeczywistych, ponieważ utrudnia to ukrywanie tożsamości za rozbudowanymi strukturami właścicielskimi.

Rejestr jest jawny a dostęp do niego jest bezpłatny. Zatem każda zainteresowana osoba może zweryfikować dane beneficjentów rzeczywistych podmiotów wymienionych w rejestrze.

Beneficjent rzeczywisty to zawsze konkretna osoba fizyczna, która w rzeczywistości stoi za danym podmiotem i ma na niego realny wpływ. Najprościej mówiąc, jest to osoba, która faktycznie kontroluje spółkę, fundację, stowarzyszenie lub inny podmiot, nawet jeśli nie zawsze wynika to wprost tylko z samej nazwy czy wpisu w rejestrze.

Może to być na przykład osoba, która:

• posiada znaczną część udziałów lub akcji spółki,
• ma dużą liczbę głosów,
• decyduje o najważniejszych działaniach podmiotu,
• albo w praktyce sprawuje nad nim kontrolę pośrednio, np. przez inne spółki.

Jeżeli nie da się jednoznacznie ustalić takiej osoby albo są co do tego wątpliwości, za beneficjenta rzeczywistego może zostać uznana osoba zajmująca wyższe stanowisko kierownicze w danym podmiocie.

Zgodnie z art. 2 ust. 2 pkt 1 ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu przez beneficjenta rzeczywistego rozumie się osobę fizyczną lub osoby fizyczne sprawujące bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem poprzez posiadane uprawnienia.

Wynikają one z okoliczności prawnych lub faktycznych i umożliwiają wywieranie decydującego wpływu na czynności lub działania podejmowane przez klienta, lub osobę fizyczną bądź osoby fizyczne, w imieniu których są nawiązywane stosunki gospodarcze lub przeprowadzana jest transakcja okazjonalna, w tym:

a)       w przypadku klienta będącego osobą prawną inną niż spółka, której papiery wartościowe są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym podlegającym wymogom ujawniania informacji wynikającym z przepisów prawa Unii Europejskiej lub odpowiadającym im przepisom prawa państwa trzeciego:

– osobę fizyczną będącą udziałowcem lub akcjonariuszem klienta, której przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji tej osoby prawnej,

– osobę fizyczną dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie stanowiącym klienta, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,

– osobę fizyczną sprawującą kontrolę nad osobą prawną lub osobami prawnymi, którym łącznie przysługuje prawo własności więcej niż 25% ogólnej liczby udziałów lub akcji klienta, lub łącznie dysponującą więcej niż 25% ogólnej liczby głosów w organie klienta, także jako zastawnik albo użytkownik, lub na podstawie porozumień z innymi uprawnionymi do głosu,

– osobę fizyczną sprawującą kontrolę nad klientem poprzez posiadanie w stosunku do tej osoby prawnej uprawnień, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 37 ustawy z 29 września 1994 r. o rachunkowości, lub

– osobę fizyczną zajmującą wyższe stanowisko kierownicze w przypadku udokumentowanego braku możliwości ustalenia lub wątpliwości co do tożsamości osób fizycznych określonych w tiret pierwszym, drugim, trzecim i czwartym oraz w przypadku niestwierdzenia podejrzeń prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu,

b) w przypadku klienta będącego trustem:

– założyciela,

– powiernika,

– nadzorcę, jeżeli został ustanowiony,

– beneficjenta,

– inną osobę sprawującą kontrolę nad trustem,

c) w przypadku klienta będącego osobą fizyczną prowadzącą działalność gospodarczą, wobec którego nie stwierdzono przesłanek lub okoliczności mogących wskazywać na fakt sprawowania kontroli nad nim przez inną osobę fizyczną lub osoby fizyczne, przyjmuje się, że taki klient jest jednocześnie beneficjentem rzeczywistym.

Do Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych muszą zostać wpisani beneficjenci podmiotów takich jak:

1)       spółki jawne,

2)       spółki komandytowe,

3)       spółki komandytowo-akcyjne,

4)       spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,

5)       proste spółki akcyjne,

6)       spółki akcyjne, z wyjątkiem spółek publicznych w rozumieniu ustawy z 29 lipca 2005 r. o ofercie publicznej i warunkach wprowadzania instrumentów finansowych do zorganizowanego systemu obrotu oraz o spółkach publicznych,

7)       spółki partnerskie,

8)       europejskie zgrupowania interesów gospodarczych,

9)       spółki europejskie,

10)  spółdzielnie,

11)  spółdzielnie europejskie,

12)  stowarzyszenia podlegające wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego,

13)  fundacje,

14)  trusty, których powiernicy lub osoby zajmujące stanowiska równoważne:

a)       mają miejsce zamieszkania lub siedzibę na terytorium Polski lub

b)       nawiązują stosunki gospodarcze lub nabywają nieruchomość na terytorium Polski w imieniu lub na rzecz trustu.

Informacje o podmiocie ujawnione w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych nie obejmują pełnego zakresu danych rejestrowych dostępnych w KRS. Rejestr ten nie pokazuje na przykład informacji o wykreśleniu podmiotu z KRS.

Co istotne, zgodnie z przepisami CRBR przez określony czas przechowuje także dane dotyczące beneficjentów rzeczywistych podmiotów, które zostały już wykreślone z rejestru sądowego.

Warto też pamiętać, że dane widoczne w CRBR zgłaszają bezpośrednio osoby uprawnione do reprezentacji danego podmiotu. Składają one przy tym oświadczenie o prawdziwości przekazywanych informacji pod odpowiedzialnością karną za złożenie fałszywego oświadczenia. Zgłoszenie opatruje się kwalifikowanym podpisem elektronicznym lub podpisem potwierdzonym profilem zaufanym ePUAP.

Zgłoszenie do rejestru obejmuje:

• dane identyfikacyjne podmiotu (w tym nazwa lub dane pozwalające zidentyfikować trust), forma organizacyjna, siedziba lub w przypadku trustu miejsce zamieszkania lub siedziba powiernika trustu lub osoby zajmującej stanowisko równoważne, numer KRS, NIP);
• dane identyfikacyjne beneficjenta rzeczywistego podmiotów (imię i nazwisko, każde posiadane obywatelstwo, państwo zamieszkania, PESEL albo data urodzenia, informacja o wielkości i charakterze udziału lub uprawnieniach, które przysługują beneficjentowi rzeczywistemu);
• dane identyfikacyjne beneficjenta rzeczywistego trustu m.in. imię i nazwisko, każde posiadane obywatelstwo, państwo zamieszkania, PESEL albo data urodzenia, informacja o uprawnieniach przysługujących beneficjentowi rzeczywistemu.

Każdy może sprawdzić, kim są beneficjenci rzeczywiści podmiotów, które mają obowiązek zgłoszenia do rejestru. W tym celu należy użyć wyszukiwarki danych na stronie WWW: https://crbr.podatki.gov.pl/adcrbr/#/wyszukaj

Podmiot zobowiązany do wpisu w CRBR można znaleźć, wpisując jego następujące dane:

• NIP,
• KRS,
• nazwę podmiotu.

Z kolei konkretnego beneficjenta można odszukać po:

• numerze PESEL,
• dacie urodzenia,
• imieniu i nazwisku.

W zapytaniu należy także uzupełnić daty, w ramach których odbędzie się wyszukiwanie. Jeżeli nie wybierzesz zakresu dat, system zaprezentuje aktualny wpis. Aby zobaczyć wpisy we wskazanym zakresie dat, należy wybrać zakres „Data od” i „Data do”.

Aby sprawdzić wpisy podmiotu od daty uruchomienia rejestru CRBR tj. 13.10.2019 r. do daty dzisiejszej, należy wybrać przycisk „Data początku rejestru CRBR”.

W każdym publicznym przetargu powyżej 20 mln/10 mln euro zamawiający musi sprawdzić, czy wykonawca nie podlega wykluczeniu zgodnie z art. 108 ustawy Pzp. Przepis ten mówi o udaremnianiu bądź utrudnianiu ustalenia, że pieniądze pochodzą z przestępstwa, wówczas gdy nie można określić beneficjenta rzeczywistego.

Sposób weryfikacji omawianej przesłanki nie został doprecyzowany. Zamawiający nie jest bowiem, „niejako z automatu”, instytucją zobowiązaną w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, do odnotowywania rozbieżności między informacjami zgromadzonymi w CRBR a ustalonymi przez siebie informacjami o beneficjencie rzeczywistym wykonawcy i podjęcia czynności w celu wyjaśnienia przyczyn tych rozbieżności.

W toku badania okoliczności z art. 108 ust. 2 ustawy Pzp, chodzi przede wszystkim o weryfikację wypełniania przez wykonawcę spoczywającego na nim obowiązku w zakresie zgłoszenia informacji do CRBR oraz jej ewentualnej aktualizacji. Można to wywieść również z literalnej treści art. 108 ust. 2 ustawy Pzp, w którym ustawodawca zadecydował o wykluczeniu wykonawcy z powodu braku możliwości ustalenia jego beneficjenta rzeczywistego w związku z niewypełnieniem spoczywającego na nim obowiązku ujawnienia beneficjentów rzeczywistych w CRBR. Jednak doktryna i orzecznictwo potwierdzają, że sam brak wpisu wykonawcy w CRBR, brak dostarczenia zaświadczenia bądź spóźniony wpis (po terminie składania ofert) nie stanowi wystarczającego podstawy do tego, by wykluczyć wykonawcę. Sprawdź opinię >> Wykonawca niewpisany do CRBR na dzień składania oferty – czy trzeba go wykluczyć?

Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych może także służyć weryfikacji braku zaistnienia podstawy wykluczenia, o której mowa w art. 7 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego.

Według opinii Urzędu Zamówień Publicznych zamawiający może weryfikować wspomnianą przesłankę wykluczenia za pomocą wszelkich dostępnych podmiotowych środków dowodowych. Jako przykład takiego środka UZP wskazał właśnie informację z Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.

Dodatkowo warto podkreślić, że zgodnie z art. 127 ust. 1 i ust. 4 ustawy Pzp, zamawiający nie wzywa do złożenia podmiotowych środków dowodowych, jeżeli może je uzyskać za pomocą bezpłatnych i ogólnodostępnych baz danych, w szczególności rejestrów publicznych w rozumieniu ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne, o ile wykonawca wskazał w oświadczeniu wstępnym dane umożliwiające dostęp do tych środków.

Takim ogólnodostępnym rejestrem jest właśnie CRBR. Zamawiający ma zatem możliwość samodzielnej weryfikacji informacji we wskazanej bazie (dysponuje bowiem zazwyczaj NIP i KRS wykonawcy; dodatkowo sama nazwa podmiotu jest, co do zasady, wystarczająca do przeszukania informacji w rejestrze).

1. Wejdź na stronę CRBR

Otwórz wyszukiwarkę Centralnego Rejestru Beneficjentów Rzeczywistych.

3. Przygotuj dane do wyszukania podmiotu

Jeżeli chcesz sprawdzić podmiot, przygotuj co najmniej jedną z tych informacji:

• NIP,
• KRS,
• nazwę podmiotu.

5. Uzupełnij zakres dat

W formularzu wskaż:

• „Data od”,
• „Data do”.

Jeżeli nie wpiszesz zakresu dat, system pokaże aktualny wpis.

6. Sprawdź dane historyczne, jeśli to potrzebne

Jeżeli chcesz zobaczyć wcześniejsze wpisy, wybierz odpowiedni przedział czasu.
Aby sprawdzić dane od początku działania rejestru, użyj opcji:

• „Data początku rejestru CRBR”.

7. Zweryfikuj wynik wyszukiwania

Po odnalezieniu wpisu sprawdź:

• czy podmiot widnieje w rejestrze,
• kto został wskazany jako beneficjent rzeczywisty,
• czy dane są aktualne,
• czy nie ma rozbieżności między wpisem w CRBR a dokumentami podmiotu.

8. Pamiętaj o ograniczeniach CRBR

Zwróć uwagę, że:

• CRBR nie zawiera pełnych danych rejestrowych z KRS,
• rejestr nie pokazuje wszystkich informacji o statusie podmiotu w KRS,
• dane w CRBR są zgłaszane przez osoby uprawnione do reprezentacji podmiotu.

9. Oceń, czy wpis ma znaczenie dla postępowania

W zamówieniach publicznych warto sprawdzić:

• czy wykonawca podlega obowiązkowi wpisu do CRBR,
• czy wpis istnieje,
• czy dane pozwalają ustalić beneficjenta rzeczywistego.

10. Udokumentuj wynik weryfikacji

Jeżeli sprawdzenie odbywa się na potrzeby postępowania, warto odnotować:

• datę sprawdzenia,
• zakres wyszukiwania,
• wynik weryfikacji,
• ewentualne wątpliwości lub rozbieżności.

W tej części znajdziesz odpowiedzi na 9 częstych pytań związanych z działaniem CRBR także w kontekście zamówień publicznych.

CRBR, czyli Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych, to publiczny rejestr prowadzony przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych, służący do gromadzenia i przetwarzania informacji o beneficjentach rzeczywistych podmiotów wskazanych w ustawie AML. Rejestr jest jawny i dostępny bezpłatnie.

Beneficjent rzeczywisty to osoba fizyczna, która faktycznie kontroluje dany podmiot albo wywiera na niego decydujący wpływ. W praktyce może to być np. osoba mająca ponad 25% udziałów, głosów albo sprawująca kontrolę pośrednio przez inne podmioty.

Obowiązek zgłoszenia dotyczy podmiotów konkretnie wskazanych w ustawie AML, m.in. spółek jawnych, komandytowych, komandytowo-akcyjnych, z o.o., prostych spółek akcyjnych, niektórych spółek akcyjnych, spółek partnerskich, spółdzielni, stowarzyszeń wpisanych do KRS, fundacji i w określonych przypadkach trustów.

Podmiot można wyszukać w CRBR po numerze NIP, numerze KRS albo po nazwie. Jeżeli użytkownik nie wskaże zakresu dat, system pokazuje wpis aktualny. Możliwe jest także sprawdzenie danych historycznych w wybranym przedziale czasu.

Tak. Rejestr ma charakter publiczny, więc każda osoba może bezpłatnie sprawdzić dane ujawnione w CRBR. To jeden z powodów, dla których rejestr ma zwiększać przejrzystość obrotu gospodarczego.

Nie. CRBR nie zawiera pełnego zakresu danych rejestrowych dostępnych w KRS. W szczególności nie pokazuje wszystkich informacji dotyczących statusu podmiotu w KRS, dlatego dane z CRBR warto czytać łącznie z informacjami z rejestru sądowego.

Przesłanka z art. 108 ust. 2 ustawy Pzp ma obowiązkowe zastosowanie tylko przy większych zamówieniach: od 20 mln euro dla robót budowlanych oraz od 10 mln euro dla dostaw lub usług. W takich postępowaniach zamawiający weryfikuje, czy wykonawca nie utrudnia ustalenia beneficjenta rzeczywistego. Na potwierdzenie tej przesłanki wykluczenia wymaga zaświadczenia z CRBR.

Nie. Taki dokument składa tylko wykonawca, wobec którego odrębne przepisy przewidują obowiązek wpisu do tego rejestru. Jeżeli wykonawca nie należy do katalogu podmiotów objętych art. 58 ustawy AML, nie ma obowiązku wpisu ani przedkładania informacji z CRBR w przetargu.