Wzrost cen paliwa z powodu wojny USA − Iran a zmiana umowy Pzp z art. 455

W takich sytuacjach przesłankę zwiększenia, ale i obniżenia, wynagrodzenia wykonawcy z tytułu umowy o realizację zamówienia publicznego może stanowić art. 455 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp. Czasowe wahania cen paliw nie stanowią jednak automatycznej przesłanki uzasadniającej zmianę umowy w zakresie należnego wykonawcy wynagrodzenia. Każdy przypadek konieczności zmiany powinien zostać szczegółowo zbadany przez zamawiającego.

Wykonawca realizuje umowę na transport i zagospodarowanie odpadów. Obecny wzrost cen paliwa w związku z sytuacją na świecie powoduje, że umowa zaczyna przynosić mu straty. Jej zapisy − także waloryzacyjne − nie przewidują w takich sytuacjach zmiany wynagrodzenia. Na jaką podstawę prawną z ustawy Pzp powołać się, aby móc zmienić kontrakt? Co w przypadku, gdy ceny paliw za jakiś czas wrócą do normy? Czy wówczas trzeba będzie podpisać aneks zmniejszający wartość umowy?

W opisanej sytuacji wykonawca realizujący umowę w przedmiocie transportu i zagospodarowania odpadami zaczął mierzyć się z trudnościami wynikającymi ze wzrostu cen paliwa z powodu konfliktu zbrojnego.

W tym przypadku mimo braku w umowie klauzul waloryzacyjnych mogących przeciwdziałać wzrostowi cen surowca można zastosować zasadę opisaną w art. 455 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp. Przewiduje ona możliwość zmiany umowy bez przeprowadzania nowego postępowania o udzielenie zamówienia, jeżeli:

• konieczność zmiany umowy, w szczególności zmiany wysokości ceny, jest spowodowana okolicznościami, jakich działający z należytą starannością zamawiający nie mógł przewidzieć,
• zmiana nie modyfikuje ogólnego charakteru umowy, a
• wzrost ceny spowodowany każdą kolejną zmianą nie przekracza 50% wartości pierwotnej umowy.

Przy zaistnieniu powyższych przesłanek strony mogą zmienić umowę, niezależnie od tego czy zawierała ona klauzule waloryzacyjne czy nie albo czy zawarte w niej klauzule były adekwatne do zaistniałej sytuacji.

Nie, przesłanki z omawianego przepisu nie należy traktować automatyczne. W każdym przypadku trzeba rozważyć, czy zaistniałe okoliczności faktycznie uzasadniają zmianę umowy.

1. Pierwsza kwestia do analizy to fakt braku możliwości przewidzenia sytuacji, która wystąpiła. Warto zadać pytanie: czy zaistniałe okoliczności były faktycznie nieprzewidywalne, tj. ich zaistnienie było mało prawdopodobne i niemożliwe do przewidzenia? Nie jest możliwe stosowanie art. 455 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp celem niwelowania każdego ryzyka związanego z realizacją umowy.

2. Zamawiający i wykonawca powinni zbadać i ocenić, czy zaistniała przesłanka ma wpływ na wykonanie umowy, w takim zakresie, że potrzebna jest jej zmiana. Jeżeli odpowiedź na to również jest twierdząca, zamawiający zobowiązany jest określić zakres koniecznej zmiany umowy.

3. Trzeba też pamiętać, aby wprowadzane zmiany umowy (jedna bądź wiele) nie przekroczyły 50% wartości umowy pierwotnej (wysokości wynagrodzenia brutto wykonawcy określonego w pierwotnie zawartej umowie).

Artykuł 455 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp może zostać zastosowany w celu przywrócenia równowagi ekonomicznej stron, zgodnie z zasadą proporcjonalności, w tym z uwagi na nagły i nieprzewidywalny wzrost cen paliw.

Nie jest on jednak podstawą rekompensowania wykonawcy wszystkich doznanych przez niego strat. Stąd też każdy przypadek powinien zostać szczegółowo rozważony przez zamawiającego z zachowaniem ww. zasad.

Opisany art. 455 ust. 1 pkt 4 ustawy Pzp może stanowić również podstawę do zmiany umowy (w zakresie wynagrodzenia wykonawcy), w przypadku nagłego obniżenia cen paliw. Wolno wówczas obniżyć wykonawcy należne wynagrodzenie umowne.

Podsumowując, przepis art. 445 ust. 1 pkt 4) Ustawy Pzp stanowi samodzielną przesłankę zmiany umowy o wykonanie zamówienia publicznego, niezależną od klauzul waloryzacyjnych. Nie jest to jednak podstawa do niwelowania wszelkich strat wykonawcy. Ma zastosowanie w sytuacjach nadzwyczajnych, niosących za sobą skutki w postaci zachwiania równowagi ekonomicznej stron umowy. Może on znaleźć zastosowanie zarówno co do zwiększenia jak i zmniejszenia wynagrodzenia.

Konflikt zbrojny i nieprzewidywalne wahania cen paliw mogą, co do zasady, stanowić podstawę zmiany umowy o zamówienie. Należy jednak dodatkowo zbadać daną sytuację wykonawcy i zamawiającego, aby ustalić, czy w ich konkretnym przypadku zmiany cen paliw faktycznie wpływają na przebieg realizacji umowy.