Dla ustalenia, czy art. 24 ust. 1 pkt 1a ustawy Pzp obowiązuje w danym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, faktem doniosłym prawnie jest data wszczęcia postępowania, nie zaś data zawarcia umowy, w związku, z którą wykonawca został wykluczony (wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 7 września 2011 r.; sygn. akt KIO 1822/11).
Zamawiający 29 lipca 2011 r. wszczął postępowanie na dostawę cewników. Poinformował o wykluczeniu z części I postępowania wykonawcy X, wskazując jako podstawę swego działania art. 24 ust. 1 pkt 1a ustawy Pzp, ponieważ rozwiązał z tym wykonawcą umowę w sprawie zamówienia publicznego z powodu okoliczności, za które wykonawca ponosi odpowiedzialność. Wykonawca wniósł odwołanie. Jego zdaniem przesłanka wykluczenia określona w art. 24 ust. 1 pkt 1a ustawy Pzp nie ma zastosowania w przedmiotowym postępowaniu. Zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, która ten przepis wprowadziła, do postępowań o udzielenie zamówienia wszczętych przed wejściem w życie tej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe. Wobec tego, również skutki rozwiązania umowy (zawartej 23 marca 2011 r.) przez zamawiającego powinny być oceniane wg przepisów dotychczasowych.
Krajowa Izba Odwoławcza wskazała, że art. 24 ust. 1 pkt 1a ustawy Pzp nakazuje zamawiającemu wykluczenie wykonawcy, z którym dany zamawiający rozwiązał lub wypowiedział umowę w sprawie zamówienia publicznego lub odstąpił od umowy w sprawie zamówienia publicznego, z powodu okoliczności, za które wykonawca ponosi odpowiedzialność, jeżeli rozwiązanie albo wypowiedzenie umowy albo odstąpienie od niej nastąpiło w okresie 3 lat przed wszczęciem postępowania, a wartość niezrealizowanego zamówienia wyniosła co najmniej 5% wartości umowy. Ustawa nowelizująca (Dz.U. nr 87, poz. 484) weszła w życie 11 maja 2011 r. Zgodnie z jej art. 2 do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie stosuje się przepisy dotychczasowe.
Zauważyć trzeba jednak, że art. 24 ust. 1 pkt 1a ustawy Pzp obciąża wykonawców negatywnymi konsekwencjami minionych zdarzeń prawnych, które w momencie ich zaistnienia nie były zawarte w katalogu przesłanek wykluczenia. Z brzmienia przywołanych przepisów ustawy Prawo zamówień publicznych oraz ustawy nowelizującej należy wyprowadzić wniosek, że sankcja wykluczenia aktualizuje się w razie niewywiązywania się wykonawcy z zobowiązań umownych już w okresie trzech lat przed wejściem w życie nowelizacji. Przepisy ustawy nowelizującej nie zawierają vacatio legis ani regulacji przejściowych umożliwiających inną interpretację.
Skoro zamawiający wszczął postępowanie po 11 maja 2011 r., zobligowany jest do stosowania przepisu art. 24 ust. 1 pkt 1a ustawy Pzp. Przeciwne powody odwołania są całkowicie chybione. Przede wszystkim, dla ustalenia, czy art. 24 ust. 1 pkt 1a ustawy Pzp obowiązuje w danym postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego, faktem doniosłym prawnie jest data wszczęcia postępowania, nie zaś data zawarcia umowy.