Umyślne i nieumyślne wprowadzenie zamawiającego w błąd poprzez podanie nieprawdziwych informacji

Wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 4 maja 2026 r. sygn. akt KIO 1236/26, KIO 1239/26

Zgodnie z art. 109 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp zamawiający może wykluczyć z postępowania wykonawcę, który w wyniku zamierzonego działania lub rażącego niedbalstwa wprowadził zamawiającego w błąd przy przedstawianiu informacji, że nie podlega wykluczeniu, spełnia warunki udziału w postępowaniu lub kryteria selekcji, co mogło mieć istotny wpływ  na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia, lub który zataił te informacje lub nie jest w stanie przedstawić wymaganych podmiotowych środków dowodowych. Przepis ten transponuje art. 57 ust. 4 lit. h dyrektywy klasycznej. W ramach tej regulacji wykluczeniu podlega wykonawca, który wprowadził w błąd zamawiającego, zataił informacje lub nie złożył podmiotowych środków dowodowych. Wprowadzenie w błąd zamawiającego oparte jest o to, że zamawiający został wprowadzony w błąd, a błędem jest rozbieżność między obiektywną rzeczywistością a wyobrażeniem o niej lub jej odbiciem w świadomości podmiotu. W skrócie chodzi o to, że zamawiający może mieć fałszywe wyobrażenie o rzeczywistości polegające na tym, że przyjmuje okoliczności jakie nie występują lub pozostaje w nieświadomości okoliczności jakie występują. Wprowadzenie w błąd może polegać na przedstawieniu informacji obiektywnie nieprawdziwych lub prawdziwych, ale wywołujących mylne wyobrażenie po stronie zamawiającego. Błąd musi nastąpić przy przedstawianiu informacji.

W kontekście rażącego niedbalstwa należy wskazać, że zachowanie wykonawcy przy podaniu informacji zamawiającemu podlega ocenie w świetle art. 355 § 1 k.c., zgodnie z którym dłużnik obowiązany jest do staranności ogólnie wymaganej w stosunkach danego rodzaju (należyta staranność). Należyta staranność określana przy uwzględnieniu zawodowego charakteru prowadzonej działalności gospodarczej uzasadnia zwiększone oczekiwanie co do umiejętności, wiedzy, skrupulatności i rzetelności, zapobiegliwości i zdolności przewidywania. Obejmuje także znajomość obowiązującego prawa oraz następstw z niego wynikających w zakresie prowadzonej działalności. Stwierdzenie niedbalstwa danego podmiotu jest uzasadnione tylko wtedy, gdy podmiot ten zachował się w określonym miejscu i czasie w sposób odbiegający od właściwego dla niego miernika należytej staranności. Dodatkowo w stosunku do profesjonalistów miernik ten ulega podwyższeniu, gdyż art. 355 § 2 k.c. precyzuje, że należytą staranność dłużnika w zakresie prowadzonej przez niego działalności gospodarczej określa się przy uwzględnieniu zawodowego charakteru tej działalności. Za takiego profesjonalistę uznać należy wykonawcę ubiegającego się o udzielenie zamówienia publicznego. Należyta staranność profesjonalisty nakłada na wykonawcę, który składa ofertę, dokumenty i oświadczenia we własnym imieniu, aby upewnił się, czy deklarowany w nich stan rzeczy odpowiada rzeczywistości. Wykonawca powinien dokonać szczególnej weryfikacji prezentowanych przez siebie danych, mając prawną świadomość, jako profesjonalista, konsekwencji ich nierzetelnej prezentacji (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z 29 października 2021 roku, sygn. akt XXIII Zs 109/21 oraz z 13 marca 2025 roku, sygn. akt XXIII Zs 168/24).

Zgodnie z art. 109 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp z postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający może wykluczyć wykonawcę, który w wyniku lekkomyślności lub niedbalstwa przedstawił informacje wprowadzające w błąd, co mogło mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Inaczej mówiąc wprowadzenie zamawiającego w błąd ma polegać na przedstawieniu, w wyniku lekkomyślności lub niedbalstwa, informacji nieprawdziwych, które mogły mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Tym samym możliwość wykluczenia wykonawcy na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp zachodzi w sytuacji, gdy spełnione są trzy przesłanki, tj.:

-         przedstawienia informacji wprowadzających w błąd;

-         uczynienia tego w wyniku niedbalstwa lub lekkomyślności;

-    przedstawione informacje zaś muszą charakteryzować się tym, że mogą mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia.

Tak wskazano np. w wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 4 lipca 2023 roku sygn. akt XXIII Zs 33/23.

Za wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 13 marca 2024 roku , sygn. akt XXIII Zs 168/24 należy podać, co również ugruntowane zostało już w doktrynie przedmiotu, że: W orzecznictwie tutejszego Sądu Zamówień Publicznych ukształtował się pogląd, zgodnie z którym punktem wyjścia do rozważań w kontekście art. 109 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp winny być przesłanki wykluczenia zawarte we wskazanym przepisie, gdzie relewantne dla ich zastosowania jest samo zachowanie wykonawcy. W istocie relewantne są tu dwie przesłanki - wina (umyślna i nieumyślna) wykonawcy oraz treść informacji (mogąca mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia). Stan wiedzy, czy w ogóle zachowanie zamawiającego, nie mają tu żadnego znaczenia. W szczególności nie ma znaczenia to, czy zamawiający skutecznie został  wprowadzony w błąd, na skutek czego podjął jakiekolwiek decyzje, czy wykonał jakiekolwiek czynności. Takie stanowisko znajduje uzasadnienie nie tylko w zaprezentowanej wykładni gramatycznej i celowościowej, ale jest również zgodne z teorią racjonalnego ustawodawcy. Gdyby bowiem wola ustawodawcy była inna, dałby temu wyraz w brzmieniu przepisu, jak uczynił to choćby w art. 109 ust. 1 pkt 8 ustawy Pzp, który expressis verbis wskazuje na określony, zamknięty katalog dokonanych, konkretnych okoliczności zamawiającego, tj.: przesłanki wykluczenia, warunki udziału i kryteria selekcji. Omawiana podstawa prawna posługuje się zaś pojęciem nieostrym, niedookreślonym (okoliczności mogące mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia), co oznacza, że zakres stosowania tego przepisu jest bardzo szeroki.

Do zastosowania art. 109 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp wystarczy, aby przedstawione informacje cechowały się zdolnością do wprowadzenia w błąd. Zamawiający nie musi zostać skutecznie wprowadzony w błąd. Stan wiedzy, czy w ogóle zachowanie zamawiającego, nie mają tu żadnego znaczenia. W szczególności nie ma znaczenia to, czy zamawiający skutecznie został wprowadzony w błąd, na skutek czego podjął jakiekolwiek decyzje, czy wykonał jakiekolwiek czynności (por. Prawo Zamówień Publicznych pod redakcją Huberta Nowaka, Mateusza Winiarza, Urząd Zamówień Publicznych, wyd. II, Warszawa 2023, s. 386).

‎Za wyrokiem Sądu Okręgowego w Warszawie z 27 października 2025 roku , sygn. akt XXIII Zs 74/25 należy podać, że: Szczególnego podkreślania w tym miejscu wymaga, iż interpretując art. 109 ust. 1 pkt 10 ustawy Pzp, należy zwrócić uwagę, że użyty w tym przepisie wyraz "istotny" odniesiono nie do decyzji zamawiającego, ale do tego, czy złożone informacje mogą mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia, a nie na istotne decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia. Użyte w tym przepisie sformułowanie "mogące mieć istotny wpływ na decyzje podejmowane przez zamawiającego w postępowaniu o udzielenie zamówienia" oznacza, że wystarczające jest, by zaistniała potencjalna możliwość takiego wpływu ( por. J. E. Nowicki [w:] P. Wiśniewski, J. E. Nowicki, Prawo zamówień publicznych. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2023, art. 109).

W przypadku stwierdzenia przez zamawiającego przedstawienia w dokumentach informacji nieprawdziwych brak jest podstaw do uzupełnienia dokumentów w trybie art. 128 ust. 1 ustawy Pzp. Jest to okoliczność ugruntowana w doktrynie i orzecznictwie. Brak podstawy wzywania do uzupełnienia dokumentów, co do których stwierdzano nieprawdziwe informacje wprowadzające zamawiającego w błąd stanowi zachowanie zasady konkurencyjności i równego traktowania wykonawców. Zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy Pzp uzupełnieniu podlega oświadczenie lub dokument, który: nie został złożony, jest niekompletny lub zawiera błędy - w sytuacjach, gdy stwierdzono, że dokument zawiera informacje niezgodne z rzeczywistością to nie taki dokument nie jest objęty żadną z opisanych w art. 128 ust. 1 ustawy okoliczności. W takich przypadkach zamawiający wyklucza wykonawcę z postępowania na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 8 lub/i 10 ustawy Pzp. Tak np. wyrok Krajowej Izby Odwoławczej z 29 września 2021 r., sygn. akt KIO 2720/21. W ramach przesłanek określonych art. 109 ust. 1 pkt 8 i 10 Pzp ustawy kluczowe jest to, że wprowadzenie zamawiającego w błąd przy przedstawianiu informacji (pkt 8) oraz przedstawienie informacji wprowadzających błąd (pkt 10) - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem odnosi się do informacji jakie zostały zawarte w dokumentach składanych przez wykonawców.