Zaległości ZUS i US jako podstawy wykluczenia wykonawcy w Prawie zamówień publicznych

Pewien zamawiający prowadził postępowanie w trybie przetargu nieograniczonego. W toku prowadzonej procedury spotkał się z zarzutami dotyczącymi wyboru najkorzystniejszej oferty, która według odwołującego powinna podlegać odrzuceniu. Podniesiono, że wybrany wykonawca winien zostać wykluczony na podstawie art. 109 ust. 1 pkt. 1 ustawy Pzp, jako wykonawca który naruszył obowiązki dotyczące płatności podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne.

Odwołujący w uzasadnieniu odwołania stwierdził, że zaświadczenie z ZUS wystawione na dzień 15 listopada 2023 r., następnie wskutek wezwania do uzupełnienia dokumentu drugie wystawione na dzień na 16 stycznia 2025 roku, nie pozwalało na ustalenie stanu istniejącego w dacie składania ofert oraz Jednolitego Europejskiego Dokumentu Zamówienia, tj. w dniu 26 listopada 2024 r. - co było celem wezwania zamawiającego. W ocenie odwołującego, z przedłożonego zaświadczenia ZUS zamawiający nie był w stanie ustalić stanu aktualnego w jakim znajdował się wykonawca. Co do zasady bowiem, zaświadczenie z ZUS, powinno być opatrzone datą, odpowiadającą najpóźniej terminowi składania ofert. Dopuszcza się również, aby zaświadczenie to było opatrzone datą późniejszą, niż data składania ofert, jeżeli z jego treści wynika, iż wykonawca spełniał wymóg w zakresie braku zalegania z opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne, na dzień składania ofert.

Skład orzekający wyjaśnił, że zgodnie z art. 125 ust. 1 ustawy Pzp do wniosku o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo do oferty wykonawca dołącza oświadczenie o niepodleganiu wykluczeniu, spełnianiu warunków udziału w postępowaniu lub kryteriów selekcji, w zakresie wskazanym przez zamawiającego. Oświadczenie, o którym mowa w ww. przepisie, jest oświadczeniem o niepodleganiu wykluczeniu, spełnianiu warunków udziału w postępowaniu lub kryteriów selekcji, które zgodnie z art. 125 ust. 3  ustawy Pzp "stanowi dowód potwierdzający brak podstaw wykluczenia, spełnianie warunków udziału w postępowaniu lub kryteriów selekcji, odpowiednio na dzień składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo ofert, tymczasowo zastępujący wymagane przez zamawiającego podmiotowe środki dowodowe". Zatem w przypadku postępowania zakres oświadczenia, o którym mowa w art. 125 ust. 1 ustawy Pzp (składanego na formularzu jednolitego europejskiego dokumentu zamówienia) obejmował oświadczenie o braku podstaw wykluczenia na dzień składania ofert.

Jednocześnie, zgodnie z art. 126 ust. 1 ustawy Pzp zamawiający przed wyborem najkorzystniejszej oferty wzywa wykonawcę, którego oferta została najwyżej oceniona, do złożenia w wyznaczonym terminie, nie krótszym niż 10 dni, aktualnych na dzień złożenia podmiotowych środków dowodowych. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że złożone podmiotowe środki  dowodowe mają być aktualne na dzień złożenia. 

Zaświadczenie, o którym mowa w § 2 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia 23 grudnia 2020 r. w sprawie podmiotowych środków dowodowych oraz innych dokumentów lub oświadczeń, jakich może żądać zamawiający od wykonawcy (dalej "rozporządzenie"), ma stanowić o braku podstaw wykluczenia w zakresie podstaw wykluczenia z postępowania określonych w tym przepisie na dzień jego złożenia, a nie na dzień złożenia oferty.

Jak wynikało, że złożonego przez wybranego wykonawcę w odpowiedzi na wezwanie zaświadczenia z ZUS, dokument ten został złożony w dniu 16 stycznia 2025r. z taką samą datą jego wystawienia. Powyższe potwierdzało więc, iż był on  aktualny na moment jego złożenia. Zauważyć bowiem należy, że z § 2 ust. 1 pkt 5 
rozporządzenia wynika, że zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych potwierdzające, 
że wykonawca nie zalega z opłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne,  w zakresie art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp, powinno być wystawione nie wcześniej niż 3 miesiące przed jego złożeniem.

W konsekwencji Izba stwierdziła, że skoro na wezwanie wystosowane przez zamawiającego  wybrany wykonawca przedłożył ww. zaświadczenie, to należało domniemywać, że jest ono aktualne oraz potwierdza brak podstaw do jego wykluczenia z postępowania na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp przez cały okres jego trwania tj. od momentu złożenia oferty. W toku odwołania nie wykazano natomiast okoliczności przeciwnej. Powyższy zarzut okazał się więc bezzasadny.

Odwołujący podniósł zarzut, że w zakresie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o niezaleganiu w podatkach wystawionego w dniu 12 listopada 2024 roku - istotnym było to, iż uwidoczniono w nim, że wykonawca został zobowiązany do spłaty kwoty na poziomie 20 tysięcy złotych do dnia 20 listopada 2024 roku. Mając na względzie fakt, iż z treści złożonego zaświadczenia jednoznacznie wynikało, iż zaległość podatkowa została rozłożona na raty - z terminem do dnia 20 listopada 2024 roku - wykonawca winien w tym terminie zaległość spłacić. Tym samym na dzień dokonywania wyboru oferty najkorzystniejszej, zamawiający nie dysponował aktualnym zaświadczeniem.

KIO przypomniała, że zgodnie z art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp z postępowania o udzielenie zamówienia zamawiający może wykluczyć wykonawcę, który naruszył obowiązki dotyczące płatności podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne, z wyjątkiem przypadku, o którym mowa w art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Pzp, chyba że wykonawca odpowiednio przed upływem terminu do składania wniosków o dopuszczenie do udziału w postępowaniu albo przed upływem terminu składania ofert dokonał płatności należnych podatków, opłat lub składek na ubezpieczenia społeczne lub zdrowotne wraz z odsetkami lub grzywnami lub zawarł wiążące porozumienie w sprawie spłaty tych należności. Celem potwierdzenia braku zaistnienia ww. przesłanki wykluczenia, wykonawca w ramach podmiotowych środków dowodowych zobowiązany był złożyć m.in. zaświadczenie z ZUS oraz zaświadczenie właściwego naczelnika urzędu skarbowego potwierdzające, że wykonawca nie zalega z opłacaniem podatków i opłat wystawionych nie wcześniej niż 3 miesiące przed jego złożeniem, a w przypadku zalegania z opłaceniem podatków lub opłat wraz z zaświadczeniem złożenia dokumentów potwierdzających, że przed upływem terminu składania ofert wykonawca dokonał płatności należnych podatków lub opłat wraz z odsetkami lub grzywnami lub zawarł wiążące porozumienie w sprawie spłat tych należności.

Ustosunkowując się do podniesionego zarzutu, KIO wskazała, że z przedłożonego zaświadczenia wynikało, że wykonawca nie posiada zaległości podatkowych, a co do posiadanych wcześniej zaległości  zawarł z tym organem wiążące porozumienie w sprawie ratalnej spłaty tych należności, co  umożliwia wprost przepis art. 108 ust. 1 pkt 3 ustawy Pzp. Zawarcie wiążącego porozumienia jest przy tym traktowane równoznaczne z dokonaniem  płatności podatków. Pomimo, że wykonawca zalegał z uiszczeniem podatków, to wobec jednoznacznego brzmienia  art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp nie podlegał on wykluczeniu z postępowania ze względu na rozłożenia płatności na raty. Zawarł bowiem wiążące porozumienie w sprawie spłat należności. Podkreślono, że ani z przepisów ustawy Pzp, ani też z przywołanego rozporządzenia nie wynikają podstawy do badania czy płatność zaległości faktycznie nastąpiła, czy też żądania przez zamawiającego dokumentu 
potwierdzającego zapłatę zaległego podatku na mocy zawartego porozumienia.

Izba uznała również, że skoro ze złożonego zaświadczenia wynikało, że wykonawca nie posiadał zaległości brak było konieczności zaznaczenia odpowiedzi "TAK" w dokumencie JEDZ na pytanie zamieszczone w części III punkt B JEDZ (Podstawy związane z płatnością  podatków lub składek na ubezpieczenie społeczne).

Podsumowując Izba uznała, że wybrany wykonawca przedłożył zaświadczenia spełniające wszystkie ww. wymagania wynikające z § 2 ust. 1 pkt 4 oraz 5 rozporządzenia, a skoro tak to brak było podstaw do wykluczenia go z postępowania na podstawie art. 109 ust. 1 pkt 1 ustawy Pzp, czy też odrzucenia jego oferty.