Orzeczenie TSUE pozwala zamawiającym na ograniczenie dostępu wykonawców z państw trzecich do zamówień publicznych
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał orzeczenie, w którym przesądził, że podmioty z państw, które nie są stronami porozumień i umów międzynarodowych w sprawie zamówień publicznych nie mają zapewnionego równego dostępu do zamówień publicznych udzielanych w krajach unijnych. Uznał, że regulacje dotyczące dostępu do rynku zamówień publicznych w Unii należą do wyłącznej kompetencji Unii, a państwa członkowskie nie mają uprawnień do ich modyfikacji na poziomie krajowym. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 22 października 2024 r. w sprawie C‑652/22
W zakresie interpretacji wniosków płynących z przedmiotowego orzeczenia wypowiedział się Urząd Zamówień Publicznych w opinii „Udział wykonawców z państw trzecich w świetle wyroku TSUE w sprawie C-652/22” dostępnej na stronie internetowej UZP https://www.gov.pl/web/uzp/udzial-wykonawcow-z-panstw-trzecich-w-swietle-wyroku-tsue-w-sprawie-c-65222
Warto odnotować, że orzeczenie TSUE dotyka wszystkich rodzajów zamówień, tj. klasycznych, sektorowych oraz udzielanych w dziedzinie obronności i bezpieczeństwa.
Zasady ograniczenia dostępu do rynku zamówień publicznych
W swojej opinii UZP podkreślił, że „w wyroku z dnia 22 października 2024 r. w sprawie C-652/22 Kolin Inşaat Turizm Sanayi ve Ticaret AȘ przeciwko Državna komisija za kontrolu postupaka javne nabave, ECLI:EU:C:2024:910, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej przypomniał, że wykonawcy z państw trzecich, z którymi Unia Europejska nie jest związana żadną umową międzynarodową gwarantującą na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych, nie mają zapewnionego dostępu do unijnego rynku zamówień publicznych. Trybunał zarazem zaznaczył, że dostęp do rynku zamówień publicznych państw członkowskich, jako element wspólnej polityki handlowej, pozostaje w zakresie wyłącznej kompetencji Unii Europejskiej. Zatem państwa członkowskie nie są uprawnione do jednostronnego przyjmowania aktów o charakterze generalnym gwarantujących takim wykonawcom dostęp do krajowego rynku zamówień publicznych”.
Zasady udzielenia zamówienia publicznego w Unii Europejskiej
UZP zauważył jednak, że z wyroku TSUE nie wynika, że wykonawcy z państw trzecich, z którymi Unia Europejska nie jest związana żadną umową międzynarodową gwarantującą na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych (dalej jako „wykonawcy z państw trzecich”), nie mogą ubiegać się o zamówienia publiczne w Unii Europejskiej. Mogłoby to nastąpić jedynie w sytuacji, gdyby Unia Europejska przyjęła środki, które pozbawiają wykonawców z państw trzecich takiej możliwości.
Oznacza to, że wykonawcy z państw trzecich, mogą ubiegać się o udzielenie zamówienia publicznego w państwach członkowskich Unii Europejskiej, ale decyzja o dopuszczeniu takich wykonawców do udziału w postępowaniu o udzielenie zamówienia pozostaje w gestii zamawiającego.
To zamawiający dokonuje oceny, czy o udzielenie danego zamówienia publicznego mogą ubiegać się wykonawcy z państw trzecich oraz określa warunki, na jakich ci wykonawcy mogą brać udział w postępowaniu o udzielenie zamówienia.
Najważniejsze wnioski z wydania orzeczenia w trybie prejudycjalnym
W swojej opinii UZP wskazuje najważniejsze skutki wynikające z wyroku TSUE dla postępowań prowadzonych na podstawie ustawy Pzp:
1. Zamawiający w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego są uprawnieni do ograniczenia dostępu do zamówień wykonawcom z państw trzecich.
2. Powyższe ograniczenie może polegać na:
a) niedopuszczeniu do udziału w postępowaniu
b) zróżnicowaniu w traktowaniu takiego podmiotu w postępowaniu o udzielenie zamówienia.
3. W przypadku, gdy podmiot zamawiający zdecyduje się na ograniczenie dostępu do zamówienia wykonawcom z państw trzecich, w dokumentach zamówienia powinien określić wymagania, które będą odzwierciedlały różnice między sytuacją prawną tych wykonawców a sytuacją prawną wykonawców z Unii i z państw, które posiadają zawartą umowę międzynarodową z Unią Europejską, która na zasadzie wzajemności i równości gwarantuje dostęp do rynku zamówień publicznych.
W dokumentach zamówienia powinny znaleźć się informacje, że zamawiający ogranicza dostęp i w jaki sposób. W takiej sytuacji, wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu lub oferta pochodząca od wykonawcy z państwa trzeciego powinien być uznany za niezgodny z warunkami zamówienia i podlegać będzie odrzuceniu na podstawie art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp.
4. Zamawiający jest również uprawniony do wskazania w dokumentach zamówienia, że dopuszcza do udziału w postępowaniu wykonawców z państw trzecich.
5. Braku jakiejkolwiek informacji w dokumentach zamówienia, interpretować należy w ten sposób, że zamawiający nie ogranicza dostępu do zamówienia wykonawcom z państw trzecich.
6. Jeżeli wykonawca z państwa trzeciego sięgnie po środki ochrony prawnej to mogą być rozpatrywane wyłącznie w świetle przepisów prawa krajowego, a nie prawa unijnego. Oznacza to, że taki wykonawca nie może powoływać się na regulacje prawa unijnego, a organowi odwoławczemu nie przysługuje wniosek o wydanie, na podstawie art. 267 TFUE, orzeczenia w trybie prejudycjalnym w zakresie wykładni przepisów dyrektyw.
UZP podaje również aktualny wykaz umów międzynarodowych gwarantujących na zasadzie wzajemności i równości dostęp do rynku zamówień publicznych. Można go znaleźć pod adresem https://single-market-economy.ec.europa.eu/single-market/public-procurement/international-public-procurement/bilateral-relations-non-eu-countries_en.
Ponadto informuje, że Komisja Europejska uruchomiła narzędzie internetowe dla zamawiających, które pozwala zamawiającym w UE na ustalenie, czy wykonawca z państwa trzeciego ma zagwarantowany dostęp do zamówień w państwach UE na podstawie zawartych umów międzynarodowych. Narzędzie jest dostępne pod linkiem w języku angielskim:
Na podstawie orzeczenia TSUE Zamawiający może działać już teraz
Wyrok TSUE wydany został stosunkowo niedawno, co oznacza, że brak jest jeszcze wypracowanej praktyki w zakresie jego stosowania. Na chwilę obecną brak również rozwiązań legislacyjnych, natomiast zapowiadane są zmiany przepisów prawa, które przeniosą wnioski z orzeczenia TSUE. Jednakże brak rozwiązań legislacyjnych nie ogranicza podmiotów zamawiających w swoich działaniach. Już dziś instytucje zamawiające mogą wdrażać działania w obrębie tez zawartych w omawianym wyroku.
W sytuacji, gdy zamawiający przewiduje ograniczenie dostępu do danego zamówienia wykonawcom z Państw trzecich w dokumentach zamówienia można zawrzeć klauzulę o następującej treści:
„Zamawiający – jako niezgodą z warunkami zamówienia (art. 226 ust. 1 pkt 5 ustawy Pzp) – odrzuci ofertę złożoną przez wykonawcę z państwa trzeciego, które nie zawarło Porozumienia w sprawie zamówień rządowych (GPA) lub dwustronnej umowy o wolnym handlu pomiędzy UE a tym państwem”.
O czym warto pamiętać
W dokumentach zamówienia zamawiający może, a nawet powinien określić wszystkie zasady w zakresie ograniczenia dostępu do zamówienia wykonawcom z państw trzecich, wchodzących w skład konsorcjów ubiegających się o udzielenie danego zamówienia, jak również występujących w roli podwykonawców. Podmiotom zamawiającym zaleca się, aby świadomie podejmowali decyzje w zakresie ograniczenia dostępu do danego zamówienia wykonawcom z państw trzecich kierując się specyfiką rynku w danym przedmiocie zamówienia.
W Komunikacie Komisji Europejskiej z 13.08.2019 r. „Wytyczne dotyczące udziału oferentów z państw trzecich w unijnym rynku zamówień publicznych oraz wprowadzania na ten rynek towarów z państw trzecich (2019/C 271/02)” wyjaśniono, że „(...) jeżeli nabywcy publiczni otrzymują ofertę od wykonawcy spoza UE, powinni sprawdzić, czy oferta jest objęta zawartymi przez UE umowami dotyczącymi udzielania zamówień publicznych w kontekście międzynarodowym, takimi jak GPA lub umowy o wolnym handlu, aby ustalić, czy oferent uzyskał dostęp do tego zamówienia”.
Powiązane treści
