Polityka Zakupowa Państwa na lata 2026-2029

Polityka zakupowa państwa (dalej: „Polityka”) to średniookresowy dokument o charakterze strategicznym, przyjmowany raz na 4 lata przez Radę Ministrów w drodze uchwały, na podstawie art. 21 ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (dalej: „Ustawa PZP”). Zadaniem Polityki jest określenie priorytetów działań państwa w sferze zamówień publicznych, powiązanie realizowanych zakupów z celami strategicznymi oraz wytyczenie kierunków działań dla zamawiających. Zadanie to ma służyć uspójnianiu zamówień publicznych, w szczególności w administracji rządowej oraz ich instrumentalizacji dla rozwoju polskiej gospodarki. Co równie istotne, Polityka ma stanowić punkt odniesienia również dla zamówień udzielanych bez stosowania Ustawy PZP, w tym o wartości poniżej progu stosowania Ustawy PZP.

Pierwsza edycja Polityki – na lata 2022-2025 – została przyjęta przez Radę Ministrów uchwałą nr 6 z dnia 11 stycznia 2022 r. Był to ważny krok w kierunku dalszego otwierania systemu zamówień publicznych na wykonawców oraz podnoszenia konkurencyjności tego rynku. Celem Polityki na lata 2022-2025 było zainicjowanie zmiany podejścia do zamówień publicznych z postrzegania ich wyłącznie w kategoriach ściśle sformalizowanych procedur, których dochowanie jest głównym i najważniejszym celem zamawiającego, na rzecz ukierunkowania zakupów na usługi, dostawy oraz roboty budowlane o kluczowym znaczeniu z punktu widzenia interesów państwa. Istotne znaczenie miało również uzupełnienie przez poprzednią Politykę systemowych zmian, jakie dokonały się z dniem wejścia w życie Ustawy PZP, tj.1 stycznia 2021 r.

Polityka zakupowa państwa na lata 2022-2025 była także impulsem do prowadzenia szeroko zakrojonych szkoleń dla przedsiębiorców z sektora małych i średnich przedsiębiorstw (MŚP). Ich celem było przede wszystkim zwiększenie świadomości i aktywności MŚP w procesie ubiegania się o zamówienia. Szkolenia cieszyły się ogromną popularnością wśród przedsiębiorców dzięki doskonale zidentyfikowanym potrzebom MŚP oraz zaadresowaniu ich dotychczasowych obaw i wątpliwości związanych z ubieganiem się o udzielenie zamówienia publicznego.

Jednocześnie, poprzednia Polityka oddziałując na zamawiających z sektora administracji rządowej, przedstawiała m. in. korzyści wynikające z przyjęcia i stosowania narzędzia jakim jest ProcurCompEU – Europejskie ramy kompetencji dla specjalistów ds. zamówień publicznych. Dla zamawiających reprezentujących pozostałe sektory, tj. spoza administracji rządowej, Polityka na lata 2022-2025 stanowiła katalog dobrych praktyk, gdyż diagnozy i rekomendacje w niej zawarte miały charakter uniwersalny, znajdujący zastosowanie do zamawiających każdej kategorii.

Zgodnie z Diagnozą, która stanowi Załącznik nr 1 do dokumentu, nowa Polityka zakupowa państwa – na lata 2026-2029 – będzie kontynuowała kierunki rozwoju systemu zamówień publicznych wyznaczone w poprzedniej Polityce. Dotychczasowe priorytety, takie jak (i) Profesjonalizacja, (ii) Rozwój potencjału mikro-, małych i średnich przedsiębiorstw oraz (iii) Zrównoważone i innowacyjne zamówienia publiczne, znajdują swoje odzwierciedlenie w dokumencie na kolejne cztery lata, jednak z nieco innym rozłożeniem akcentów i skupieniem się na tych działaniach, które poprzednia Polityka pozwoliła zidentyfikować jako kluczowe dla osiągnięcia stawianych w niej celów.

Polityka na lata 2026-2029 jako dokument o charakterze strategicznym i programowym stanowi przede wszystkim odpowiedź na aktualne wyzwania dla systemu zamówień publicznych i jego uczestników. Wyzwania te mają swoje źródło przede wszystkim w dynamice otoczenia gospodarczego i zmianach sytuacji geopolitycznej. Czynniki te w sposób szczególny oddziałują na rynki zbytu i zakupu, a tym samym także na rynek zakupów publicznych. Polityka wyznacza zatem cele strategiczne dla zamówień, wpisujące się w priorytety gospodarcze rządu i wskazuje, że zamówienia publiczne są ważnym instrumentem realizacji polityki państwa, w tym budowy potencjału polskich przedsiębiorców i kreowania warunków, które sprzyjają prowadzeniu działalności gospodarczej, a także rozwojowi krajowego łańcucha dostaw poprzez wzmocnienie współpracy zamawiających z krajowymi dostawcami i instytucjami badawczorozwojowymi oraz transformacji gospodarczej w kierunku modelu gospodarki o obiegu zamkniętym (GOZ).

Polityka na lata 2026-2029 podkreśla istotny charakter dialogu uczestników rynku zamówień publicznych. Dialog stanowi podstawę zarówno w poszukiwaniu przez zamawiających towarów, usług oraz robót budowlanych odpowiadających ich potrzebom, jak i umożliwia przedsiębiorcom odpowiednie dopasowanie tego co oferują na lokalnych rynkach zbytu. Dialog ten jest szczególnie istotny w kontekście wytwórców lokalnych, reprezentujących w szczególności sektor MŚP oraz zamawiających, którzy – poprzez bliskość oferentów - mogą zagwarantować bezpieczeństwo udzielanych zamówień oraz pośrednio przyczynić się do wzmacniania lokalnych społeczności. Aspekty te są niezwykle istotne w budowaniu potencjału polskiej gospodarki, zapewnienia w niej wysokiej reprezentacji polskiego kapitału oraz zagwarantowania bezpieczeństwa – w szczególności ekonomicznego, infrastrukturalnego oraz informatycznego.

Wprowadzanie ułatwień dla MŚP w zakresie udziału w zamówieniach publicznych nie skupia się jednak wyłącznie na samym upraszczaniu procedur. Ma ono również na celu położenie większego nacisku na korzystanie z możliwości, które już obecnie oferuje Ustawa PZP, takich jak zaliczki, częściowe płatności, właściwy dobór warunków udziału w postępowaniu oraz szersze wykorzystanie klauzul społecznych, środowiskowych czy innowacyjnych. Powyższym celom musi towarzyszyć również dalsza profesjonalizacja systemu zamówień publicznych, w tym rozwój kompetencji kadr zamawiających na każdym poziomie zaangażowania w proces zakupowy (kierownicy zamawiającego, specjaliści ds. udzielania zamówień, pracownicy komórek merytorycznych), standaryzacja praktyk i dokumentów, a także odpowiednia i dopasowana oferta szkoleniowa dla kadr zamawiających (na poziomie zarządczym, procesowym i merytorycznym).

Celem Polityki Zakupowej Państwa jest zapewnienie, aby wszystkie zakupy realizowane przez zamawiających publicznych były:

1) Efektywne – zapewniały najlepszy stosunek jakości do ceny, z uwzględnieniem priorytetów Polityki zakupowej państwa,

2) Prorozwojowe – wspierające rozwój krajowej gospodarki i przedsiębiorczości,

3) Przejrzyste i Przewidywalne – zapewniające dostęp do wiedzy o przebiegu procesu i obowiązujących zasadach,

4) Zrównoważone – uwzględniały adekwatne do potrzeb i możliwości kryteria środowiskowe i społeczne,

5) Innowacyjne – wspierały rozwój rynku, konkurencyjność oraz polskie innowacje,

6) Zgodne – w pełni respektowały prawo unijne oraz krajowe,

7) Odporne – gwarantowały bezpieczeństwo kluczowej działalności państwa oraz realizowanych zamówień,

8) Profesjonalne – oparte na kompetencjach i standaryzacji procesu zakupowego.

Adresatami Polityki są przede wszystkim zamawiający należący do sektora administracji rządowej. Zgodnie z Ustawą PZP, podmioty te zostały zobowiązane do sporządzania strategii zarządzania dla poszczególnych kategorii zakupowych, zgodnych z polityką zakupową państwa. Podobnie jak w Polityce na lata 2022-2025, strategie zakupowe dalej są instrumentem służącym wykonaniu priorytetów wskazanych w Polityce. Kolejna edycja Polityki jest zatem podstawą określenia przez zamawiających ich własnych szczegółowych celów w zakresie zakupów i inwestycji w okresie następnych czterech lat. W tym zakresie rekomenduje się także, aby jednostki administracji rządowej, wprowadzały za pomocą odpowiednich postanowień umownych, obowiązek stosowania Polityki przez podmioty realizujące zadania zlecone z zakresu administracji rządowej finansowane z budżetu państwa, w szczególności zadania powierzone administracji samorządowej.

Dla zamawiających spoza sektora rządowego, Polityka zakupowa państwa – tak jak w poprzedniej edycji – ma stanowić źródło pożytecznych rekomendacji i wytycznych w zakresie kształtowania kluczowych aspektów całego procesu zakupowego, chociażby z uwagi na uniwersalny charakter problemów występujących na rynku zamówień publicznych (czy to na poziomie centralnym czy lokalnym). Również i w tym przypadku, odpowiedzią na te problemy może być stosowanie się do rekomendacji przeznaczonych dla zamawiających reprezentujących sektor administracji rządowej. Obok odpowiedzi na problemy, także cele związane z poprawą lokalnego otoczenia ekonomicznego, społecznego czy też środowiskowego mogą być realizowane w samorządach dzięki instrumentom przewidzianym w nowej Polityce, z wykorzystaniem dostępnych środków z funduszy UE.