Jesteś tutaj: Strona główna » Aktualności » Zapłatę kary umownej można zastąpić nowym przedmiotem świadczenia

Dodano 2015-06-25

Wyślij Drukuj A A A

Zapłatę kary umownej można zastąpić nowym przedmiotem świadczenia

Jeżeli w ramach wykonywania umowy w sprawie zamówienia publicznego zamawiający naliczył wykonawcy kary umowne, można je uregulować inny sposób niż zapłata pieniędzy. Świadczenie kary umownej w postaci pieniężnej zastąpić można świadczeniem w jakiejkolwiek postaci np. poprzez dostawę produktów, wykonanie dodatkowej roboty budowlanej etc. Koniecznym warunkiem zastosowania takiego rozwiązania jest brak odpłatności, którego spełnienie gwarantuje pominięcie w takiej sytuacji ustawy Pzp.

Na możliwość zamiany świadczenia pozwala art. 453 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym:

„Jeżeli dłużnik w celu zwolnienia się z zobowiązania spełnia za zgodą wierzyciela inne świadczenie, zobowiązanie wygasa. Jednakże gdy przedmiot świadczenia ma wady, dłużnik obowiązany jest do rękojmi według przepisów o rękojmi przy sprzedaży.”

„Jeżeli w celu umorzenia zobowiązania dłużnik zobowiązuje się za zgodą wierzyciela spełnić inne świadczenie albo nawet to samo świadczenie, lecz z innej podstawy prawnej, zobowiązanie dotychczasowe wygasa (odnowienie).”

Spełnienia innego świadczenia

Obie powyżej przytoczone instytucje prawa cywilnego mają na celu dokonanie zmiany w przedmiocie świadczenia dłużnika. Ich skutkiem jest również wygaśnięcie poprzedniego zobowiązania. Inaczej określony został cel dłużnika, bowiem art. 453 Kc posługuje się sformułowaniem „zwolnienia się z zobowiązania” natomiast art. 506 Kc odwołuje się do „umorzenia zobowiązania”. Jednakże nie ma to żadnego znaczenia praktycznego, bowiem w konsekwencji w obu przypadkach dotychczasowe zobowiązanie wygasa.

Jedyną zatem istotną różnicą pomiędzy obiema regulacjami jest chwila w jakiej dochodzi do umorzenia uprzedniego zobowiązania oraz czynność niezbędna, by umorzenie stało się faktem. Oba przepisy wymagają dla skuteczności przedsięwzięcia zgody wierzyciela, jednakże w przypadku art. 453 Kc zwolnienie się z poprzedniego zobowiązania, a jednocześnie skutek w postaci jego wygaśnięcia następuje z chwilą spełnienia umówionego świadczenia (datio in solutum). Zatem wygaśnięcie uprzedniego zobowiązania następuje dopiero w chwili wykonania czynności prawnej o charakterze realnym, czyli np. z chwilą wykonania umówionej dostawy, czy też wykonania określonej roboty budowlanej lub usługi. Do tego czasu dłużnik ma cały czas prawo wyboru, z której opcji skorzystać i może zmienić zdanie płacąc karę umowną. Zatem wyrażenie zgody przez wierzyciela na spełnienie innego świadczenia nie prowadzi do powstania zobowiązania u dłużnika do spełnienia tego nowego świadczenia, a stare zobowiązanie w takim przypadku pozostaje w mocy do czasu spełnienia nowego świadczenia.

Porozumienie między zamawiającym a wykonawcą

Natomiast regulacja art. 506 Kodeksu cywilnego zawiera w sobie rozwiązanie konsensualne, oparte na samym porozumieniu stron. W przypadku zatem tzw. nowacji skutek w postaci umorzenia dotychczasowego zobowiązania powstaje z chwilą zawarcia porozumienia (umowy) pomiędzy stronami. W efekcie zawarcia takiego porozumienia zobowiązanie do zapłaty kary umownej wygasa i zostaje zastąpione nowym przedmiotem świadczenia. W tym przypadku dłużnik nie może już, bez zgody wierzyciela, dokonać zapłaty kary umownej z uwagi na wygaśnięcie tego zobowiązania.

Przepisy ustawy Pzp

Rozpatrując zagadnienie w płaszczyźnie przepisów Pzp obie te instytucje są w stosunku do tej ustawy neutralne, a ich zastosowanie nie będzie stanowiło jej naruszenia. Przedmiotem regulacji w Pzp jest bowiem udzielanie zamówień publicznych, które w samej ustawie zdefiniowane zostały jako:

„[…] umowy odpłatne zawierane między zamawiającym a wykonawcą, których przedmiotem są usługi, dostawy lub roboty budowlane.”

Biorąc pod uwagę powyższą definicję stwierdzić należy, że o ile przedmiotem potencjalnej umowy pomiędzy zamawiającym, a wykonawcą na gruncie stanu faktycznego sprawy i w oparciu o art. 506 Kodeksu cywilnego może być np. dostawa, to jednak brak będzie w jej przypadku cechy odpłatności. Zamawiający nie będzie bowiem zobowiązany do żadnego świadczenia z uwagi na fakt, iż dostawa np. urządzeń będzie w istocie stanowiła świadczenie o charakterze odszkodowawczym zastępującym obowiązek zapłaty kary umownej. Z uwagi na brak czynnika odpłatności nie znajdą w ogóle zastosowania przepisy ustawy Pzp.

Kompensacja świadczeń

A zatem nie ma żadnych przeszkód, uwzględniając przepisy ustawy Pzp, do zastosowania w ramach realizacji umowy w sprawie zamówienia publicznego instytucji uregulowanych w art. 453 oraz 506 Kodeksu cywilnego. Z tym że w przypadku skorzystania z art. 506 Kodeksu cywilnego zawarta pomiędzy stronami umowa nie może przewidywać żadnej postaci wynagrodzenia dla wykonawcy z tytułu zmiany charakteru świadczenia. W szczególności zastosowanie obu wspomnianych instytucji usprawiedliwione będzie w odniesieniu do przypadku zastąpienia świadczenia pieniężnego wynikającego z kary umownej świadczeniem rzeczowym, które będzie miało charakter kompensacyjny.

Skutki podatkowe

W każdym jednak indywidualnym przypadku zasadne jest uzyskanie dodatkowego stanowiska odpowiednich specjalistów w zakresie skutków podatkowych zastosowania obu rozważanych przepisów Kodeksu cywilnego. Organy podatkowe uważają, iż zarówno zastosowanie nowacji jak i datio in solutum, powoduje rozpoznanie przychodu po stronie dłużnika, którym jest wartość umarzanego zobowiązania. Może to oznaczać, iż na gruncie prawa podatkowego wartość umorzonej kary umownej zostanie zakwalifikowana u wykonawcy jako przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym.

Autor:

Dariusz Ziembiński
prawnik w Grupie Doradczej KZP sp. z o.o.

  • Portal Kadrowo-PłacowyPortal Kadrowo-Płacowy
  • Portal Finansowo - KsięgowyPortal Finansowo - Księgowy
  • Certyfikat Firmy Wiarygodnej FinansowoCertyfikat Firmy Wiarygodnej Finansowo
  • Portal dla placówek oświatowychPortal dla placówek oświatowych
  • AGB KancelariaAGB Kancelaria
  • Experto24.plExperto24.pl
  • Serwis InwestoraSerwis Inwestora
  • Portal dla specjalistów ds. BHPPortal dla specjalistów ds. BHP
  • Portal Twojej Spółki z o.o.Portal Twojej Spółki z o.o.
  • Portal dla firmy transportowejPortal dla firmy transportowej
  • Serwis Rachunkowści BudżetowejSerwis Rachunkowści Budżetowej

Aby zadać pytanie, musisz być zalogowany

  • 26 prawników i specjalistów Pzp czeka na Twoje pytania!
  • Udzielamy nawet kilkadziesiąt porad tygodniowo!
  • Na ponad 90% pytań odpowiadamy w 72h!
  • Stale powiększana baza ponad 100 dokumentów!
  • Możliwość pobierania na dysk i edytowania!
  • Wygoda i oszczędność czasu – nie musisz już sam przygotowywać dokumentów!
  • Stale powiększana baza prawie 2000 wyroków KIO i orzeczeń sądów!
  • Praktyczne komentarze do najważniejszych orzeczeń!
  • Korzystaj z orzeczeń i unikaj błędów popełnionych przez innych!
  • Aktualny słowników kodów CPV zawsze pod ręką
  • Możliwość śledzenia przetargów powiązanych z danym kodem!
  • Wygodne narzędzie ułatwiające przygotowywanie dokumentacji przetargowej!

Strona używa plików cookies.

Kliknij tutaj, żeby dowiedzieć się jaki jest cel używania cookies oraz jak zmienić ustawienia cookie w przeglądarce.
Korzystając ze strony użytkownik wyraża zgodę na używanie plików cookies, zgodnie z bieżącymi ustawieniami przeglądarki.