Tani, ale mało konkurencyjny - jaki jest rynek zamówień publicznych w Polsce

Komisja Europejska 24 czerwca 2011 r. opublikowała raport ewaluacyjny (,,Evaluation Report Impact and Effectiveness of EU Public Procurement Legislation”), w którym dokonała analizy tego, w jakim zakresie i z jakim skutkiem obowiązują uregulowania prawne zawarte w unijnych dyrektywach w sprawie zamówień publicznych (2004/17/WE i 2004/18/WE). Chodziło m.in. o zbadanie, czy powyższe dyrektywy przyczyniły się do uzyskania lepszych rezultatów w dokonywaniu zakupów przez instytucje publiczne, a także czy cele i narzędzia ich realizacji zawarte w dyrektywach są nadal aktualne, czy może należy je unowocześnić.
Jak przedstawia się zatem Polska na tle innych państw UE oraz EOG? Oto kilka wybranych zagadnień.

Pod względem systemu środków ochrony prawnej w zamówieniach publicznych polski system został wskazany jako jeden z systemów z najkrótszym czasem trwania procedur odwoławczych oraz system z najniższymi kosztami związanymi z korzystaniem ze środków ochrony prawnej. Przykładowo w Polsce organ pierwszej instancji, czyli Krajowa Izba Odwoławcza, ma na rozpatrzenie wniesionego odwołania 15 dni, podczas gdy we Włoszech jest to okres do 18 miesięcy w przypadku rozpatrywania odwołania przez regionalne sądy administracyjne. Ponadto w wielu krajach UE wnoszenie środków ochrony prawnej jest utrudnione w związku ze zbyt wysokimi kosztami depozytów, opłat administracyjnych czy obsługi prawnej, długim czasem oczekiwania na wyniki postępowania oraz ryzykiem utraty reputacji przez oferenta.

Polska jest państwem z największą liczbą postępowań, w ramach których instytucje zamawiające dokonują podziału zamówienia na części. Zgodnie z danymi statystycznymi za rok 2008 zamieszczonymi w raporcie, w naszym kraju aż 45% wszystkich zamówień publicznych stanowią zamówienia, w ramach których dokonano podziału na części, co zostało wskazane także jako znaczące udogodnienie dla MSP w przypadku ubiegania się o udzielenie zamówienia publicznego.

Wśród 30 państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG) średnia liczba zamówień, w ramach których wykorzystano podwykonawstwo, stanowiła 9% wszystkich udzielonych zamówień publicznych w 2006 oraz 7 % w 2009 r. W Polsce zarówno w 2006, jak i 2009 r. było to 6% ogólnej liczby udzielonych zamówień publicznych. Ale są też państwa, gdzie podwykonawstwo jest bardziej popularne. Przykładowo na Węgrzech w 2006 r. zamówienia, w których wykorzystano podwykonawstwo, stanowiły 24% ogólnej liczby udzielonych zamówień publicznych, natomiast w 2009 r. zamówienia te stanowiły już 25 % wszystkich udzielonych zamówień.  

Zgodnie z danymi zawartymi w raporcie Polska, z wynikiem 78 dni, jako średni czas trwania postępowania w latach 2006-2010, zajmuje 3 miejsce wśród państw EOG, gdzie procedury przetargowe trwają najkrócej.  W Lichtensteinie jest to 61 dni, a na Łotwie 77 dni. Natomiast średnia dla 30 państw EOG wynosi w badanym okresie 108 dni. Jest to o tyle istotne, że długość trwania postępowania ma duży wpływ na koszty związane z prowadzeniem postępowania o udzielanie zamówienia publicznego.

Konkurencja na rynkach zamówień publicznych została przedstawiona w raporcie za pomocą średniej liczby ofert składanych w poszczególnych rodzajach procedur przetargowych oraz w poszczególnych państwach członkowskich EOG. I tak: średnia liczba ofert składanych w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego w Polsce wynosi 3,1 oferty, natomiast średnia dla 30 państw EOG wynosi 5,4 oferty w postępowaniu.

Należy zauważyć, iż niższa liczba ofert składanych w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego jest charakterystyczna dla tzw. nowych państw członkowskich UE (których akcesja nastąpiła w 2004 r.). Podobne dane uzyskał także Urząd Zamówień Publicznych z analiz ogłoszeń o udzieleniu zamówienia publikowanych w Biuletynie Zamówień Publicznych oraz w Dzienniku Urzędowym UE i problem niskiej liczby ofert składanych w postępowaniu jest sygnalizowany także na gruncie krajowym.

Koszty prowadzenia postępowania określono w raporcie za pomocą wskaźnika osobo-dni, czyli obliczenia kosztów związanych z długością pracy osób zajmujących się zamówieniami publicznymi w instytucji zamawiającej oraz w przedsiębiorstwach uczestniczących w postępowaniu. Polska z wynikiem 18 osobo-dni w przypadku instytucji zamawiających zajmuje jedną z najlepszych pozycji wśród państw EOG. Średnia dla wszystkich państw wynosi 22 osobo-dni, gdzie najlepszym wynikiem jest 11 osobo-dni w Luksemburgu, a najgorszym 68 osobo-dni w Bułgarii.

Sytuacja wygląda podobnie w przypadku przedsiębiorstw, gdzie w Polsce mamy 11 osobo-dni dla przedsiębiorcy uczestniczącego w przetargu, a średnia dla państw EOG wynosi 16 osobo-dni. Najlepszym wynikiem - 10 osobo-dni poszczycić się mogą Francja i Finlandia, natomiast najgorszy wynik osiągnęła Islandia - 43 osobo-dni.  
Ponadto, dokonując przeliczenia tych wskaźników na wartości pieniężne (czas prowadzenia procedury pomnożony przez koszty pracy), Polska jest drugim, po Bułgarii, państwem, gdzie są najtańsze postępowania o udzielenie zamówienia publicznego zarówno z punktu widzenia instytucji zamawiających, jak i uczestniczących w nim przedsiębiorstw.

Źródło: Urząd Zamówień Publicznych www.uzp.gov.pl